Slechts vijf vrachtwagens zijn er nodig om een complete woning van MorgenWonen op de bouwplaats te krijgen. Daar zet een elektrische kraan de geprefabriceerde delen in één dag in elkaar. Wind- en waterdicht, klaar voor de afbouw. Wie dat allemaal ziet, snapt meteen dat industrieel bouwen duurzaamheidsvoordelen oplevert. Maar hoe groot zijn die precies? En hoe verhouden ze zich tot andere concepten?

Die vragen kreeg MorgenWonen de afgelopen jaren steeds vaker. Van corporaties, maar zeker ook van beleggers en ontwikkelaars. Sjoerd Hermans, als manager verantwoordelijk voor de doorontwikkeling van MorgenWonen, kent de antwoorden inmiddels tot achter de komma. Dat was niet altijd zo. ‘Duurzaamheid en ook circulariteit is best een breed begrip. En je merkt dat iedereen er zijn eigen definitie aan geeft. Het echt meetbaar maken van circulariteit is pas gelukt doordat we met Het Nieuwe Normaal in aanraking kwamen.’

Bouwen in een vast ritme

Nieuw is het duurzaamheidsverhaal van MorgenWonen overigens niet. Integendeel. Het concept werd ruim twaalf jaar geleden ontwikkeld als prefab beleggerswoning, met lage energie- en onderhoudskosten. Hermans: ‘We hebben een aantal basiskeuzes gemaakt die eigenlijk automatisch al duurzaam zijn. Bouwen in een vast ritme vanuit de fabriek bijvoorbeeld, waardoor we verspilling tegengaan. En een heel slimme logistiek, dus minder CO2-uitstoot.’

Componenten komen samen in een centrale hub, zodat er alleen efficiënte vrachten naar de bouwplaats rijden. Daar werkt MorgenWonen volledig elektrisch. ‘En we merken dat we ongeveer 80 procent minder bouwafval hebben dan op een traditionele bouwplaats.’ De korte bouwtijd betekent daarnaast nog eens veel minder overlast voor de buurt. Ook in gebruik scoort de woning hoog: BENG 2 = 0 en energielabel A++++. ‘Met een efficiënte warmtepomp en een wtw-installatie is er weinig energie nodig om de woning van warmte en warm water te voorzien’, zegt Hermans. 

Eén gemeenschappelijke taal  

Duurzaamheid was voor MorgenWonen een automatisme. Pas veel later werd het ook aantoonbaar. Het kantelpunt kwam in 2023. ‘Vanuit de markt werd steeds vaker gevraagd om te voldoen aan vier thema’s van Het Nieuwe Normaal: materiaalgebonden CO₂, MPG, losmaakbaarheid en materiaalgebruik’, vertelt Hermans. Het Nieuwe Normaal, geïnitieerd door Cirkelstad, is een set onafhankelijke indicatoren om circulariteit meetbaar te maken en als eenduidige taal te hanteren. Alba Concepts was nauw betrokken bij de (door)ontwikkeling ervan, zegt partner Jip van Grinsven. ‘Het helpt enorm om Het Nieuwe Normaal als standaard te hanteren, omdat het eenduidig is. Je kunt het gebruiken voor het optimaliseren van een conceptwoning, maar ook voor een aanbesteding van een woningcorporatie.’ 

Ook in 2023 verscheen de eerste conceptenbrochure, waarin Alba Concepts de prestaties van tientallen woningconcepten heeft doorgerekend met BCI Gebouw. ‘Er kwamen heel veel vragen: hoe scoren concepten nou op circulariteit? Daarom zijn we die berekeningen voor iedereen op dezelfde manier gaan opstellen, én openbaar gaan maken.’ Juist bij industriële concepten ziet Van Grinsven grote kansen. ‘Ze zijn niet alleen interessant om op te schalen, maar ook om met circulariteit aan de slag te gaan. Het voordeel van industrieel bouwen is dat één verbetering niet één woning of één project duurzamer maakt, maar direct doorwerkt in alle woningen die daarna van de productielijn komen. Daarmee wordt industrialisatie een versneller van verduurzaming.’ 

70 procent losmaakbaar  

De eerste metingen leverden MorgenWonen een verrassing én huiswerk op. Eerst die verrassing. ‘Veel partijen hebben moeite om losmaakbaarheid op het niveau van Het Nieuwe Normaal te krijgen’, zegt Hermans. ‘Wij kwamen tot de conclusie dat we met onze basisvisie al op 70 procent losmaakbaar zitten, vanaf het moment dat we gestart zijn.’ Daarmee scoort het concept het hoogst van alle eengezinsconcepten met een betonnen casco; alleen houtbouwconcepten komen hoger uit. Ook op de andere HNN-indicatoren (MPG, CO₂/m² en herbruikbare materialen) scoort MorgenWonen boven de norm. 

Van Grinsven: ‘Het mooie is dat MorgenWonen het stiekem al heel losmaakbaar had bedacht, en dat het na onze berekening ook nog eens blijkt te kloppen. En dat terwijl losmaakbaarheid in de markt steeds belangrijker wordt.’ Hermans nuanceert. ‘We hebben MorgenWonen niet ontwikkeld vanuit een duurzaamheidslijstje, maar vanuit de vraag hoe je woningen slimmer, efficiënter en met constante kwaliteit kunt maken. Juist die keuzes – standaardisatie, demontabel bouwen, minder materiaalverlies en efficiënte logistiek – blijken ook vanuit duurzaamheid sterk te scoren.’ 

Beton als grootste knop 

‘CO₂ wordt een steeds belangrijker thema, en dan vooral in de materialen’, zegt Van Grinsven. ‘MorgenWonen stuurt daar nu bewust op met nieuwe betonmengsels, want daar zit de grootste impact.’ Afgelopen juli stapte MorgenWonen over op een mengsel met 30 tot 35 procent hergebruikt materiaal, waaronder betongranulaat. Dat nieuwe mengsel zit dus nog niet in de recentste cijfers. ‘Die ontwikkeling heeft al een grote impact op de CO₂-uitstoot’, zegt Hermans. ‘Maar we zijn daarmee nog niet CO₂-neutraal. Voor die volgende stap zitten we vol in de onderzoeksfase, met testen en pilots. Het liefst zetten we hem morgen.’ 

Makkelijk is dat niet. CO₂-neutraal beton heeft een langere uithardtijd. ‘Elke lijn produceert één woning per dag. We willen just in time produceren, zonder te veel voorraad. Met langere uithardtijden is het de uitdaging om op die ene woning per dag te blijven.’ Hermans is er toch van overtuigd dat het lukt. ‘Het is enerzijds een aanpassing van het mengsel, anderzijds misschien van de fabriek. We moeten toe naar iets meer voorraad of een andere volgorde.’ Ook de betaalbaarheid en beschikbaarheid van hergebruikt materiaal moeten kloppen. Intussen werkt MorgenWonen ook aan de isolatie in de dakelementen en aan materialen in de binnenwanden en de prefab badkamers. 

Realistisch maar ambitieus  

Alles tegelijk willen verbeteren is overigens niet per se een goed idee, waarschuwt Van Grinsven. ‘Ik zou niet zeggen: pak alle thema’s en ga daarmee aan de slag. Kies eerst de thema’s die voor opdrachtgevers het zwaarst wegen, en kijk of je de streefwaarden van Het Nieuwe Normaal haalt.’ Die waarden bepaalde Cirkelstad onder meer samen met Alba Concepts, op basis van een benchmark. ‘Je hoeft niet de allerbeste van de klas te zijn, maar je zet wel een extra stapje door met de belangrijkste onderwerpen te beginnen. Realistisch maar ambitieus dus.’ Daarna zoek je uit waar de grootste winst zit, door bijvoorbeeld verder te gaan met de tien producten met de meeste CO₂-uitstoot. ‘Zo breng je focus aan, in plaats van dat je van alles een beetje doet.’ 

Ook de meetlat zelf ontwikkelt zich. Toxiciteit is bijvoorbeeld nog niet te berekenen. Van Grinsven: ‘Daar bestaat nog geen gedragen methodiek voor.’ Daarnaast vraagt de overgang naar een nieuwe bepalingsmethodiek voor de MPG om een nieuwe benchmark. Vooruitgang in circulariteit vraagt dus ook om vooruitgang in meten. Precies daarom is Alba Concepts voor MorgenWonen een waardevolle partner. 

Een vliegwiel  

Wat Hermans en Van Grinsven het meest raakt, is het effect van Het Nieuwe Normaal op de hele bouw- en vastgoedsector. Hermans: ‘Een opdrachtgever kijkt anders naar duurzaamheid dan een bouwer, en een leverancier of ontwikkelaar kijkt er weer anders naar. In het begin was het zo moeilijk om het met elkaar over hetzelfde te hebben. Nu heb je een raamwerk met indicatoren waarmee je integraal kunt kijken en keuzes kunt maken. Daardoor zet elke partij, niet alleen MorgenWonen, grotere stappen. Er ontstaat echt een vliegwiel.’ Van Grinsven vult aan: ‘Het Nieuwe Normaal zorgt voor die gemeenschappelijke taal, en voor de mogelijkheid voor MorgenWonen om heel concreet op verbeteringen te sturen.’ 

Uiteindelijk draait het om mensen, besluit Hermans: de bewoners. ‘Zij moeten er vooral iets aan hebben. Een duurzaam woonproduct moet resulteren in een prettige, betaalbare en toekomstbestendige woning. Dat is wat wij met MorgenWonen nastreven.’

Dit artikel is gesponsord door MorgenWonen.