De directeur van het generaties oude familiebedrijf, gespecialiseerd in het kweken van grote bomen voor projecten in binnen- en buitenland, ziet dat bomen nog te vaak als ‘nice to have’ worden beschouwd. Volgens Rijkers dragen bomen juist bij aan het tegengaan van hittestress, het vergroten van de leefbaarheid en het bodem- en waterbeheer.
Van eikel tot volwassen boom
Wie denkt dat een boom eenvoudig uit een kwekerij wordt gehaald, onderschat het proces dat eraan voorafgaat. ‘Iedereen weet wat een boom is, maar bijna niemand staat stil bij de wereld die daarachter schuilgaat.’
Het begint met de selectie van het juiste uitgangsmateriaal. Daarna volgen jaren van verplanten, snoeien en wortelbeheer voordat een boom geschikt is voor zijn definitieve plek. ‘Van eikel tot eikel’, grapt Rijkers over het jarenlange proces waarin een eikel uitgroeit tot een volwassen boom. Een volwassen boom heeft volgens hem veel meer waarde dan een jonge aanplant. ‘Een boom gaat echt pas waarde toevoegen op het moment dat hij volwassen is, zo’n tien tot vijftien jaar oud.’
Groen nog te vaak sluitpost
Dat groen in veel projecten pas laat aan bod komt, wringt dan ook. Rijkers: ’Je bent als groensector nog te vaak het sluitstuk. Het project is al ontwikkeld of soms zelfs al gerealiseerd en dan is het: we hebben nog wat budget over voor een paar boompjes.’
Daardoor ontstaan volgens hem problemen die eenvoudig voorkomen hadden kunnen worden. De ruimte voor de boom blijkt te klein, de bodem is ongeschikt, de waterhuishouding is niet op orde of er is niet voor de juiste boomsoort gekozen. ‘Een boom moet onder de grond de kwaliteit kunnen borgen, zodat hij boven de grond kan shinen.’ Ook logistiek levert een late betrokkenheid uitdagingen op. Als straten al zijn aangelegd en gebouwen gereed zijn, wordt het steeds lastiger om grote bomen op de juiste plek te krijgen.
Meer dan 1600 soorten
Van den Berk kweekt meer dan zestienhonderd soorten bomen en struiken op ruim vierhonderd hectare. Dat brede assortiment is geen luxe, maar noodzaak, vindt Rijkers. ‘Een boom is geen product. Een boom is een systeem. Als wij het assortiment kleiner zouden maken, bepalen wij welke boom ergens komt te staan omdat we die toevallig hebben. Wij willen juist de boom leveren die het beste past bij de situatie.’
Als wij vroeg aan tafel zitten, kunnen we meedenken over onder andere de ligging van kabelgoten, de afwatering en de grond- en soortkeuze”
Die afweging moet al worden gemaakt voordat de eerste schop de grond in gaat. Alleen als groen vroeg wordt meegenomen, kan de juiste soort op de juiste plek worden geplant. ‘Als wij vroeg aan tafel zitten, kunnen we meedenken over onder andere de ligging van kabelgoten, de afwatering en de grond- en soortkeuze.’ Daardoor kan bijvoorbeeld worden gekozen voor bomen met een minder agressief wortelgestel langs fietspaden of soorten die minder vruchten verliezen op parkeerplaatsen en voetpaden. ‘Zo voorkom je herstelwerkzaamheden aan zowel het groen als de openbare ruimte.’
Samen aan tafel
Positieve voorbeelden ziet Rijkers gelukkig ook. Zo werkt Van den Berk bij projecten voor de gemeente Eindhoven al in een vroeg stadium samen met andere disciplines binnen bouwteams. Juist die samenwerking maakt volgens hem het verschil. ‘Misschien kan een kabelgoot dertig centimeter opschuiven, zodat de wortels meer ruimte krijgen. Of kan het plantgat net iets dieper worden gemaakt. Dat soort keuzes maak je alleen als je vroeg met elkaar om tafel zit.’
Ook bij Wonderwoods in Utrecht werd de boomkweker al jaren voor de realisatie betrokken. Voor dat project werden bomen getest in windtunnels en al jaren van tevoren voorbereid op de omstandigheden waarin ze uiteindelijk op hoogte zouden worden geplant.
Hogere kosten?
Nog altijd leeft het idee dat vroege betrokkenheid van groenpartijen automatisch leidt tot hogere kosten, merkt Rijkers op. ‘Terwijl juist het tegenovergestelde waar blijkt te zijn. De focus verschuift van korte termijn uitgaven naar waardecreatie op de lange termijn.’ In projecten als Wonderwoods en bij de gemeente Eindhoven gebeurt het al: groenprofessionals schuiven aan in de ontwerpfase. Rijkers hoopt dat die werkwijze steeds vanzelfsprekender wordt, vanuit een gezamenlijke focus op waardecreatie.
Benieuwd naar het volledige gesprek? Beluister de podcast.
Dit artikel is gesponsord door Van den Berk Boomkwekerijen.
