Adriani vervolgt. ‘Ontwikkelaars bouwen weilanden vol met tweekappers en eengezinswoningen. Waarom? Ons land telt al 5.3 miljoen grondgebonden eengezinswoningen, terwijl er maar 2,5 miljoen gezinnen in wonen. Ik ben superblij dat de doorstroomhypotheek is opgenomen in het nieuwe kabinetsplan. Stel, je hebt in 1980 een premie-A-woning voor 140.000 gulden gekocht die nu zes of zeven ton waard is. Wanneer je voor een half miljoen euro een appartement wil kopen, krijg je op dit moment geen overbruggingsfinanciering. Dus blijft deze groep zitten waar ze zitten. Een doorstroomhypotheek zou een flinke hobbel wegnemen voor de koopmarkt.’

Adriani hoort de verhalen élke dag: 55-plussers met een (te) grote koopwoning zonder of met een hele kleine hypotheek. Het gaat in totaal om zo’n 1.5 miljoen huishoudens met een gezamenlijk vermogen van circa 750 miljard euro. ‘Ze hebben geen zin om het te verkopen, het geld op de bank te zetten en 2000 euro huur in de maand te betalen. Liefst kopen ze een geschikte seniorenwoning, maar die worden niet of nauwelijks gebouwd. Wanneer je dat geld kunt aanboren, krijgt de woningbouw een gigantische kapitaalinjectie.’

Aanjaagteam WWZO

Het Aanjaagteam Wonen Welzijn Zorg voor Ouderen (Aanjaagteam WWZO) is een initiatief van twee ministeries (Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport) en zeven (ouderen)koepelorganisaties, drie jaar geleden opgericht. Adriani is bestuurlijk aanjager. WWZO maakt zich sterk voor voldoende en passende woonzorgoplossingen voor ouderen in Nederland. Het team deelt kennis, goede voorbeelden en stimuleert en adviseert partners – zoals gemeenten, zorgorganisaties, zorgkantoren, woningcorporaties, beleggers en projectontwikkelaars – om hierin samen op te trekken. Uitgangspunt is dat woonzorgoplossingen voor ouderen moeten bijdragen aan de totstandkoming van zorgzame gemeenschappen: omgevingen waar mensen elkaar kennen, naar elkaar omzien, iets voor elkaar kunnen betekenen en waar professionele zorg indien nodig beschikbaar is.

Want de vergrijzing stelt ons land voor een gigantische woonopgave. Tot 2030 zijn in het Rijksprogramma 290.000 woningen voor senioren en wonen met zorg voorzien, waarvan 120.000 geclusterd of zorggeschikt. Volgens de nationale prestatieafspraken realiseert Aedes via woning-corporaties intussen ongeveer 50% van deze opgave, terwijl beleggers en pensioenfondsen in het geliberaliseerde huursegment traditioneel circa 10% voor hun rekening nemen. Met andere woorden: 40% - zo’n 10.000 woningen per jaar – moet in de koopsector gerealiseerd worden. Adriani: ‘En in die koopsector gebeurt nu nagenoeg niks, terwijl meer dan 60% van de huidige en toekomstige ouderen in een koopwoning woont. Veel van hen zijn gehecht aan eigen woningbezit en willen graag weer iets kopen.’

Koop naar koop

In de discussie over seniorenhuisvesting wordt volgens Adriani echter nog maar weinig gesproken over de enorme potentie van dit kapitaal, dat aangewend kan worden voor de bouw van geschikte (zorg)koopwoningen en de stap van koop naar koop. Wat ze graag willen? Een huis dat past bij de derde levensfase, zoals een comfortabel appartement met voorzieningen, gemeenschappelijke functies en eventueel zorg in de nabijheid. Kortom, een woning waarin ze zorgeloos oud kunnen worden. Adriani: ‘Ik hoop dat de nieuwe VRO-minister Elanor Boekholt-O’Sullivan nog voor de Provada vertelt hoe die doorstroomhypotheek er precies uit komt te zien. Want wanneer die hypotheek goed wordt ingericht, is er sprake van een echte doorbraak. Waar ik ook blij mee ben, is dat de minister heeft gezegd dat ze graag gemeenschappen wil bouwen, geen woningen. Dat is een belangrijk nuanceverschil en in mijn ogen precies de goede houding. Ouderen hebben een sterke behoefte om elkaar te ontmoeten. Het is ook bekend dat ouderen die het gezellig hebben met elkaar, minder afhankelijk zijn van zorg.’

Mister Wonen

Adriani heeft een grote intrinsieke motivatie om zich hard te maken voor voldoende woningen voor senioren. Hij was tien jaar wethouder in Nieuwegein en in die hoedanigheid hield hij zich onder meer bezig met het realiseren van voldoende betaalbare woningen binnen de gemeente. Zijn bijnaam: Bob de Bouwer. RTV Utrecht doopte hem tot Mister Wonen.

Nieuwegein is een goed voorbeeld van een Nederlandse ‘new town’ (groeikern) uit de jaren zeventig, gebouwd om de woningnood bij Utrecht op te vangen. New towns hebben volgens Adriani een aparte manier van vergrijzen. Lees: de vergrijzing neemt bovengemiddeld sterk toe. ‘Als wethouder kreeg ik de lokale alzheimervereniging op bezoek, de meest voorkomende vorm van dementie. Op dat moment telde de gemeente zo’n 800 inwoners met alzheimer. De vereniging rekende me voor dat het er over twintig jaar 2500 zouden zijn. Terwijl we op dat moment maar 256 verpleeghuisplekken voor deze doelgroep hadden. Toen ben ik echt met de neus op de feiten gedrukt. Want laat dat aantal maar eens op je inwerken… Dan kun je niet anders dan in beweging komen.’

Maatschappelijke verantwoordelijkheid

Het aanjaagteam stopt echter volgens afspraak in juli, maar de urgentie blijft onverminderd hoog. Adriani: ‘Wat ik gemeenten, ontwikkelaars en investeerders wil meegeven? Laat de kans op het realiseren van (zorg)koopwoningen niet liggen, pak hem. Als er ergens bouwmogelijkheden zijn, denk dan niet automatisch aan rijtjeswoningen en tweekappers, daar zijn er meer dan genoeg van in ons land. Ze verkopen misschien makkelijk, maar wijs deze plekken aan voor de bouw van seniorenwoningen. Ik snap het, er zijn veel ‘ja, maars….’. Zulke projecten zijn net iets ingewikkelder. En als ontwikkelaar zul je moeten samenwerken met partijen waarmee je niet gewend bent om samen te werken. Stap daar overheen. Ik vind het ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid. En gemeenten kunnen hierin een sturende rol hebben. Je moet jezelf ook de vraag stellen hoeveel zin het heeft om iets te bouwen waar we al genoeg van hebben. Vereniging Eigen Huis heeft een onderzoek gedaan naar dit vraagstuk. Wat blijkt? Van de 86.000 respondenten gaf maar liefst 40% van de 55-plussers aan een acute verhuiswens te hebben. Het geeft de urgentie wel aan.’