De bovenregionale locatiedynamiek in Nederland draaide in 2018 op volle toeren en evenaarde het niveau van recordjaar 2017. De bloeiende Nederlandse economie, de aankomende Brexit en groei van de logistieke sector zorgen voor aanhoudende investeringsdynamiek onder bedrijven. In het kielzog van het Europees Geneesmiddelen Agentschap (EMA) kozen diverse bedrijven uit de life sciences sector voor een nieuwe locatie in Nederland. Maar ook bedrijven uit andere sectoren kozen strategisch voor uitbreiding, verplaatsing en/of nieuwvestiging in Nederland, goed voor bijna 8.000 banen. In totaal gaat het om 54 bedrijven in 2018. Dit blijkt uit jaarlijks onderzoek van Stec Groep naar strategische bedrijfsverplaatsingen in en naar Nederland door grote bedrijven.
Brexit en EMA zorgen voor veel spin-off
Nadat in 2017 de eerste Brexit-golf in Nederland landde, was het effect in 2018 kleiner maar nog steeds aanwezig. Tot nu toe profiteert vooral Amsterdam. Zo keerde de Royal Bank of Scotland terug naar de Zuidas met haar Europese hoofdkantoor en opende de Britse sportstreaminggigant DAZN een ontwikkelingscentrum in de hoofdstad. Ook indirect zorgt de Brexit - en de komst van het EMA - voor investeringsbeslissingen. Farmaceutische bedrijven Novartis (verplaatsing uit Arnhem) en Sanofi Genzyme (samenvoeging vanuit Naarden en Gouda) kozen voor Amsterdam. Kite Pharma (onderdeel van Gilead) koos voor een eerste productiefaciliteit in Hoofddorp. Ook kleinere life sciences bedrijven en aanverwante bedrijven kozen voor regio Amsterdam, zoals Alnylam Pharmaceuticals en de Amerikaanse Food and Drugs Agency (FDA).
Amsterdam behoudt koppositie kantoren, verdere concentratie in G4 zichtbaar
De regio Amsterdam blijft de meest aantrekkelijke vestigingsplaats voor (hoofd)kantoren in Nederland. Tien grote bedrijven kozen in 2018 voor deze regio, waaronder Intrum, Asus en Novisource. Op de tweede plaats volgen de regio’s Rotterdam (onder andere Webhelp, Caiway en RHI Magnesita) en Utrecht (onder meer Specsavers en Ultimaker). In totaal koos bijna 75 procent van de kantoorgebruikers voor een van de G4-steden, wat aantoont dat de verdere concentratie en polarisatie op de kantorenmarkt doorzet. Buiten de G4 zijn bovenregionale vestigers een uitzondering. De overige kantoorsteden bedienen voornamelijk de lokale en regionale markt. Ook hierbinnen is een opschaling zichtbaar naar de grootste kantoorsteden (zoals Arnhem, Zwolle, ‘s-Hertogenbosch en Eindhoven).
Eindgebruikers logistiek buiten de G4
In 2018 bleek andermaal dat logistieke eindgebruikers ook naar locaties buiten de traditionele hotspots kijken. Gemeenten als Zaltbommel (DHL & Mainfreight), Zeewolde (VSH Integrated Piping Systems), Almere (PostNL) en Almelo (Bleckmann/Vtech) zijn hierbinnen vermeldenswaardig. De traditionele hotspots (West-Brabant, Tilburg-Waalwijk, Venlo-Venray) blijven overigens sterk vertegenwoordigd, met onder meer vestigingen van Broekman Logistics en De Bijenkorf (Tilburg), Lidl (Moerdijk) en Nunner Logistics (Venlo).
Ook diverse groothandels vertonen locatiedynamiek, zoals Sligro (samenvoeging Enschede & Deventer op A1 Bedrijvenpark in Deventer), Welkoop (verplaatsing van Ede naar Apeldoorn), Technische Unie (uitbreiding met nieuwe vestiging in Utrecht) en Plieger (uitbreiding met nieuwe locatie in Amstelveen).
De investeringsdynamiek onder industriële bedrijven kwam in 2018 zowel vanuit buitenlandse bedrijven die een eerste vestiging in Nederland openden, als vanuit al in Nederland gevestigde ondernemingen. Zo kozen Mitsui Chemicals Group (Geleen) en Re-Teck (Breda) voor hun eerste vestiging op Nederlandse bodem. Typerend voor de industriële vestigingsdynamiek is dat het bij al in Nederland gevestigde bedrijven hoofdzakelijk ging om uitbreidingen met een extra vestiging. Zo bouwt Protix Biosystems (uit Dongen) een extra productielocatie in Bergen op Zoom en vestigt Morssinkhof Rymoplast een fabriek in Heerenveen. Tot slot is ook de samenvoeging van de vestigingen van S.A.B. Profiel uit Nieuwegein en IJsselstein op een nieuwe locatie in Geldermalsen een voorbeeld van industriële locatiedynamiek.
Logistieke dozen worden groter
Op veel strategische logistieke locaties in Nederland liggen opties en reserveringen op XXL-kavels, ook vanuit nieuwe spelers”
Verwachting: XXL trend in logistiek zet op korte termijn door, verdere concentratie kantoren op toplocaties binnen G4
De verwachtingen voor de locatiedynamiek op korte termijn (1-3 jaar) zijn positief. Wim Eringfeld, directeur bij Stec Groep: 'Vanuit de logistieke sector hangen nog diverse grote locatiebeslissingen boven de markt. Op veel strategische logistieke locaties in Nederland liggen opties en reserveringen op XXL-kavels, ook vanuit nieuwe spelers. Schaalvergroting en de groei in e-commerce zorgen voor aanhoudende interesse. Het thema arbeidsmarkt wordt bij de locatiekeuze steeds belangrijker. Logistieke knooppunten moeten versterkt worden en aangepast aan de supply chains van de toekomst. Samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven is nu cruciaal.'
Aantrekkelijke multilocaties voor kantoren
Voor de kantorenmarkt wordt een nog sterkere polarisatie verwacht. Guido van der Molen, expert kantorenmarkt bij Stec Groep: 'Op elk niveau zien we de concentratiebeweging terug: op landelijk niveau de trek naar de G4, maar ook bijvoorbeeld binnen de G4 naar de meest aantrekkelijke multimodale (top)knooppuntlocaties zoals het stationsgebied van Utrecht, Zuidas in Amsterdam, Central Innovation District (CID) in Den Haag en het Rotterdam Central District. Deze gebieden zijn uitstekend bereikbaar, van hoge kwaliteit en kennen een mix van functies. Door het toevoegen van wonen en verbeteren van de mix van wonen, werken en verblijven veranderen deze locaties van place to go naar place to stay. Dit is voor kantoorgebruikers, in ‘the war on talent’, steeds belangrijker.'
