blog

Vastgelopen?

Projectontwikkeling

Vastgelopen?

De afgelopen zomerperiode hebben bouwers en ontwikkelaars behoorlijk wat te verstouwen gekregen. Misschien wel nóg meer te verstouwen dan al op hun bord lag. Bemoedigend is het allemaal niet, ondanks de overspannen vastgoedmarkt.

De harde realiteit lijkt de fantasie hard af te remmen. Ga maar na:

Uiteraard waren er nog meer tegenvallers te betreuren bij die zeesluis. Uiteraard werd vliegveld Lelystad weer uitgesteld. Het Feyenoord-stadion begint het spreekwoordelijke gebed-zonder-end te worden. En die één miljoen woningen die vóór 2030 gebouwd moeten worden? Wie ze waar en met welke bouwvakkers tegen welke prijzen gaat neerzetten, is een open vraag; of beter: een open zenuw. De woningcorporaties zeggen er in ieder geval niet het geld voor te hebben. De gemeentelijke besturen passen er wel voor op hun gronden vol te bouwen. Boze burgers vinden het immers wel genoeg zo langzamerhand.

Ik ben op dreef: binnen tien jaar moeten we ‘van gas los’ zijn, aldus een vooruitziende regering. Ook hier is de vraag of dat wel kan, gezien alle vragen die hieromtrent spelen voor burgers en bedrijven: betaalbaarheid, haalbaarheid, beschikbare alternatieven, kennis en kunde van installateurs, laat staan hun beschikbaarheid. Daarbovenop komt nog dat ons energiedistributie-netwerk al die groene stroom (nu nog?) niet aankan. Dus dat mag — by the way —ook nog aangepast worden. Als korenwolf en zeggekorfslak tenminste geen roet in het eten gooien.

Maar het kan niet op. Zo heeft de Raad van State geoordeeld dat het Programma Aanpak Stikstof (PAS) niet als basis voor toestemming voor activiteiten mag worden gebruikt. Waardoor ineens alle bouwprojecten op scherp – en in de wacht – worden gezet. De nieuwe NEPROM-voorzitster heeft het er maar druk mee uit leggen dat niet zozeer de bouw stikstofproducent is, maar de auto’s die naar de geplande woonwijken rijden. Aangezien het hele wagenpark volgens alziende politici binnen tien jaar elektrisch rijdt, zal dat uiteindelijk zal dat wel goed komen; mits er voldoende oplaadpunten op strategische plaatsen worden gevonden.

Als klap op de vuurpijl zal het Kabinet naar verluidt 50 miljard ‘gratis geld’ uit de markt halen om er ‘mooie dingen’ van te doen voor Nederland. En jawel, daar komen de ideeën: het onvermijdelijke vliegveld in de Noordzee en de snelle spoorlijn naar Groningen. Menig politicus zit al handenwrijvend naar het ‘potje’ uit te kijken om er fijne ‘consumptieve uitgaven’ mee te financieren. En dat terwijl de Nederlandse burger als een dolle aan het sparen is voor slechte tijden — 370 miljard euro aan spaartegoeden, maar je weet maar nooit wanneer je het nodig hebt.

Lichtpuntjes? Nou vooruit. Eindelijk begint rond dat Zuidasdok-gedoe het gezonde verstand door te breken. Een commissie gaat nu de opvatting onderbouwen die velen verkondigden, dat het toch geen goed idee was – en is – om zonder goede reden alles overhoop te halen en wilde financiële avonturen aan te gaan. Uiteindelijk moeten we de A9 als rondweg leren gebruiken, zorgen voor een aangename en leefbare Zuidas en goede OV-verbindingen aanleggen. Die Noord/Zuidlijn zou 1,6 miljard gulden kosten. Het werden er ruim 3 miljard euro. Kunnen we die lijn voor hetzelfde bedragje niet doortrekken naar Schiphol?

Er zijn natuurlijk ook ‘rendabele investeringen’ te vinden voor de versterking van de Nederlandse structuur. Daarbij zal vanzelfsprekend een zwaar beroep worden gedaan op de innovatiekracht en inventiviteit van de Nederlandse bouwers en ontwikkelaars. Maar ondanks mijn geklaag liggen er toch mooie kansen in het verschiet.

Over de auteur:
Tom Berkhout is hoogleraar Real Estate aan Nyenrode Business University

Reageer op dit artikel