nieuws

Terugblik: Will Frencken, vastgoedman die integriteitsgrenzen overschreed

Financieel

In de gevangenis is Will Frencken (1951), de voormalige directeur vastgoed van het Philips Pensioenfonds, overleden.

Terugblik: Will Frencken, vastgoedman die integriteitsgrenzen overschreed

Dat gebeurde in de nacht van woensdag 28 november in de strafinrichting Ter Peel in het Noord-Limburgse Evertsoord. Frencken zat in de open instelling het laatste deel van zijn gevangenisstraf uit vanwege zijn rol in de Klimop-affaire. Hij zou in januari vrijkomen. Hij werkte 21 jaar voor de vastgoedtak van het Philips Pensioenfonds. Zijn nalatenschap zal getekend blijven door de fraude bij het aan- en verkoopbeleid van de institutionele belegger.

Rob Groener, in het vorig decennium ceo van het teloorgegane retailvastgoedfonds Corio, vertrouwde me een treffende anekdote over Will Frencken toe. ‘Die man was arrogant en onbeschoft. Als Corio hadden we met Hoog Catharijne een belangrijke asset in Utrecht. Daarom waren we geïnteresseerd in een overname van het winkelcentrum Kanaleneiland, dat eigendom was van het Philips Pensioenfonds. Iedereen wist in de vastgoedsector dat Frencken slechts met een paar mensen zaken deed. Als je niet Muermans, Groenewoud of Hilders heette, kwam je bij Frencken niet aan tafel. Toch lukte het me een keer om een afspraak te maken. Ik reed naar Eindhoven met de gedachte om met hem te praten over een mogelijke verkoop van Kanaleneiland. Binnen vijf minuten stond ik weer buiten. Hij had geen enkele belangstelling voor een gesprek en bood me niet eens koffie aan.’ Kanaleneiland kwam uiteindelijk terecht bij Urban Interest, inderdaad een vastgoedvehikel van Harry Hilders.

De vastgoedtak van het Philips Pensioenfonds kent een lange geschiedenis van problemen, teleurstellende rendementen en een gesloten cultuur. Om zaken te doen, moest je ‘een van de boys’ zijn, een van de boys van de directie wel te verstaan. Eerst zijn dat de directeuren Sulkers en Van der Boor en na hun vertrek is het Frencken die exclusief bepaalt met wie en hoe er zaken worden gedaan.

Dure gitaren

Will Frencken wordt in 1951 in het Midden-Limburgse Weert geboren. Bekend is dat hij op jeugdige leeftijd belangstelling had voor toen opkomende gitaarbands als The Who, Cream en Jimmy Hendrix Experience. Hij speelt vanaf zijn veertiende in een eigen band, UnderAct, een groepje dat volgens eigen zeggen het zelfs brengt tot het voorprogramma van The Small Faces en Shocking Blue. Maar, zoals Volkskrant-redacteuren John Schoorl en Merijn Rengers in 2011 schrijven in een treffend artikel (‘De vastgoedblues van Will F’): ‘Te dik aanzetten, het te goed willen doen. Dat wilden we dus niet.’ Pas na zijn arrestatie in november 2007 werd bekend dat hij privé een aanzienlijke verzameling dure gitaren had.

Hij studeert in 1976 af in bouwkunde aan de TH Eindhoven en werkt aanvankelijk in Amsterdam bij een van de agentschappen van De Nederlandsche Bank. In 1982 verhuist hij naar Bergen op Zoom waar hij drie jaar hoofdambtenaar Bouw- en Woningtoezicht en Milieuzaken van de gemeente is. In 1985 treedt hij in dienst van het Philips Pensioenfonds. Hij wordt naaste medewerker van directeur Van der Boor en leert van hem het vastgoedvak. Al snel wordt hij bevorderd en krijgt als adjunct de verantwoordelijkheid voor de acquisitie en het beheer van de directe vastgoedportefeuille met een waarde van enkele miljarden guldens. Zoals vrijwel alle pensioenfondsen belegt het Philips Pensioenfonds in de jaren tachtig en negentig vrijwel geheel in direct vastgoed, dus woningen en commercieel vastgoed zoals kantoren, winkelpanden en winkelcentra en bedrijfsgebouwen, zowel in binnen- als buitenland. Het Philips Pensioenfonds zal pas na Frenckens vertrek in 2006 besluiten uit direct vastgoed te stappen, als laatste van de grote pensioenfondsen. Nu worden de indirecte belangen in vastgoed van het fonds beheerd door de Amerikaanse vermogensbeheerder BlackRock.

Volledig vertrouwen van de raad van bestuur

Als opvolger van Van der Boor bepaalt Frencken met de nodige arrogantie en dedain voor met name de Randstedelijke vastgoedbazen, adviseurs en andere institutionele beleggers hoe de vastgoedtak van het Philips Pensioenfonds reilt en zeilt. Frencken is geen man van veel woorden, maar ruilt wel zijn shagje in voor grote sigaren. Het meest opvallende is dat hij het volledige vertrouwen geniet van de raad van bestuur van Philips (met Jan Hommen als cfo en Gerard Kleisterlee als ceo), de toezichthouders, de ondernemersraad en de beleggingscommissie, terwijl jaar op jaar de prestaties van het fonds onder de benchmark uitkomen. Veel informatie over de gang van zaken bij de vastgoedafdeling stond er overigens nooit in het obligate jaarverslag van het Philips Pensioenfonds.

Frencken was zeker niet iemand die pronkte met zijn goede inkomen en de later als frauduleus aangemerkte neveninkomsten uit de deals die hij deed met een klein groepje vertrouwelingen. ‘Te dik aanzetten, het té goed willen doen’, dat wilde hij beslist niet. Hij had een Ferrari, maar kwam naar zijn werk met een oude Mercedes. Hij liet zich zien op de vermaarde vastgoedbeurzen in Cannes en München, maar zocht nooit de aandacht van de vastgoedmannen die dat wel met veel vertoon deden.

De problemen voor Frencken – en dus in feite de aanleiding tot wat later de Klimop-affaire wordt genoemd – dateren van februari 2006. Het Philips Pensioenfonds verkoopt 1.525 woningen en zeven kantoorpanden aan Rijsterborgh Bedrijfsmakelaars, een onderneming van Michiel Floris, schoonzoon van de bekende en schatrijke Amsterdamse makelaar Kees Rijsterborgh. Deze deal wordt nooit officieel naar buiten gebracht, hoewel het om een voor dat moment aanzienlijk bedrag gaat. Vastgoedmarkt komt achter de deal, omdat Rijsterborgh Bedrijfsmakelaars advertenties in De Telegraaf en Het Parool plaatst, waarin een aantal van deze woningen – met name in Buitenveldert – te koop wordt aangeboden, terwijl bekend was dat ze tot de Philips Pensioenfonds-portefeuille behoren. Vervolgens komt een aanzienlijk deel van deze woningportefeuille terecht bij Fortis Vastgoedbeleggingen, ook een institutionele belegger die de deal evenmin meldt via de transactiedatabase van Vastgoedmarkt.

Te dik aanzetten, het té goed willen doen

Uiteindelijk wordt – mede omdat Rijsterborgh senior zelf (in conflict geraakt met zijn schoonzoon over de deal) en Cor van Zadelhoff bij de raad van bestuur van Philips aan de bel trekken – toch besloten een onderzoek naar de verkoop te starten. De portefeuille zou door Frencken bewust te laag in de boeken zijn gehouden en veel te goedkoop zijn doorverkocht, met aanzienlijke winsten voor de tussenpersonen. Philips zendt vervolgens Frencken vervroegd met pensioen, maar benoemt, heel opvallend, de rechterhand van Frencken, Rob Lagaunne, tot diens opvolger.

Klimop-affaire

In feite is het deze vreemde transactie, die ook de Fiod/ECD aan het werk zet in september 2006. Onbekend met de vastgoedcultuur huurt de Fiod een aantal gerenommeerde vastgoedadviseurs in en ook Philips gaat intern aan de slag. Deloitte krijgt opdracht een rapport op te stellen over het aan- en verkoopbeleid van de vastgoedtak van het pensioenfonds en dat leidt onder meer tot de beslissing om het direct vastgoed te verkopen en alleen nog maar indirecte vastgoedbelangen te nemen. Dit rapport is overigens door Philips nooit naar buiten gebracht en is ook nooit gelekt. Aangenomen wordt dat daar de nodige zware kritiek instaat over de bedrijfscultuur bij Philips en het falen van de raad van bestuur en de toezichthouders op de handel en wandel van het pensioenfonds.

Het onderzoek in de Klimop-affaire duurt jaren. Duidelijk wordt dat er sprake is geweest van een gecompliceerde en frauduleuze manier van zaken doen, waarbij hoofdverdachte Jan van Vlijmen, samen met zijn oom Nico Vijsma jarenlang een listig spel van witwassen, valsheid in geschrifte en oplichting heeft gespeeld. Met als belangrijkste slachtoffers het Philips Pensioenfonds en Bouwfonds.

In 2012 volgen de eerste vonnissen in deze zaak, bij de rechtbank in Haarlem; gevolgd door een hoger beroep ruim twee jaar later. Will Frencken krijgt vijf jaar gevangenisstraf vanwege onder meer lidmaatschap van een criminele organisatie, maar wordt opvallend genoeg vrijgesproken voor oplichting van het Philips Pensioenfonds. Als een van de weinige veroordeelden besluit hij in 2016 niet in cassatie te gaan en sinds dat jaar zit hij zijn gevangenisstraf uit. In januari zou hij vrijkomen, maar hij overlijdt twee maanden voor zijn in vrijheid stelling als gevolg van complicaties van een zware longontsteking.

Veel plezier heeft Frencken niet gehad van zijn frauduleuze witwaspraktijken. Want net als de meeste andere veroordeelden in de Klimop-zaak moet ook hij een aanzienlijke schikking betalen aan Justitie en 15 miljoen euro aan schadevergoeding aan het Philips Pensioenfonds en Rabo Bouwfonds, onder meer via zijn bedrijf Will Frencken Vastgoed Management en de BV Universum. De meeste veroordeelden hebben inmiddels hun straf uitgezeten of bevinden zich in de laatste fase van hun straf. En twee hebben het einde van de zaak niet op vrije voeten mogen beleven. Na de dood van Vijsma nog voordat het proces tegen hem kon worden afgerond, is dat dus nu Will Frencken. Met zijn dood wordt voor Philips en het Philips Pensioenfonds symbolisch een turbulente en kwalijke periode afgesloten, die ook de pensioengerechtigden weinig reden voor trots biedt.

Reageer op dit artikel