blog

Van ‘boekjes horen’ naar online shopping is een kleine stap

Financieel

Van ‘boekjes horen’ naar online shopping is een kleine stap
Ruud de Wit

In het maartnummer van Vastgoedmarkt stond een interessant interview met Kitty Koelemeijer, hoogleraar marketing & retailing aan Nyenrode Business Universiteit.

Koelemeijer is niet op haar mondje gevallen en wordt vaak geciteerd of geraadpleegd als het om retailkwesties gaat. In 2016 bleek dat zij de meeste geciteerde vrouwelijke hoogleraar in ons land was.

In het interview in Vastgoedmarkt gaat Koelemeijer in op de online verkoop van dagelijkse boodschappen. Dat is nu nog slechts 2 procent van de totale omzet van supermarkten, maar Koelemeijer ziet op termijn dat percentage flink oplopen, ‘tot wel 10 en mogelijk zelfs 20 procent’. Ik citeer: ‘Het is voor de meesten ondenkbaar dat we niet meer naar de supermarkt om de hoek gaan. Maar online supermarktformule Picnic leert mensen wennen aan online bestellen en gratis thuisbezorgen. Steeds meer mensen zullen zich afvragen waarom ze zelf bijna dagelijks met spullen moeten sjouwen, terwijl dit aangename alternatief bestaat.’

Ik moest glimlachen toen ik dit las. Zo bijzonder is dat online bestellen van de dagelijkse boodschappen nu ook weer niet. Alleen – en dat is marketing – heet het nu anders. Wij noemden dat ruim vijftig jaar geleden ‘boekjes horen’. Dat zal velen onder de zestig jaar niets zeggen, maar mij wel. Mijn ouders hadden toen een bedieningswinkel – later een zelfbedieningswinkel’ – van De Spar in Nijmegen. Supermarkten bestonden er nog niet. ‘Onze’ concurrentie bestond uit De Gruyter, de Coop, De Sperwer, Simon de Wit (geen familie!) en de Vivo. En Nijmegen had de zaak van de Gebroeders van Woerkom, die in 1946 de eerste zelfbedieningswinkel in Europa – naar Amerikaans model – openden. Albert Heijn, daar hadden we in de jaren vijftig in Nijmegen nog nooit van gehoord.

Een belangrijk deel van de omzet van de winkel van mijn ouders bestond uit bestellingen die wekelijks werden gedaan en thuis werden bezorgd. Klanten hadden een Spar-boekje, dat door ons, de kinderen, bij de klant thuis werd opgehaald, met daarin de bestellingen die een dag laten moesten worden bezorgd. ‘Boekjes horen’ heette dat. Vervolgens werden de bestellingen ’s avonds na het sluiten van de winkel ‘klaar gemaakt’ en meestal door mijn vader op de bakfiets de volgende avond ‘bezorgd’. De kleinere bestellingen deden wij, de kinderen. Dit alles zonder extra kosten voor de klant, gratis dus.

Vaak rekenden de klanten het verschuldigde bedrag direct af bij levering, maar heel vaak ook niet. Dat betekende min of meer ‘kopen op de pof’. Op vrijdagavond – als de klanten hun salaris hadden ontvangen – moesten wij als kinderen ‘boekjes beuren’. Dat wilde zeggen: de uitstaande bedragen ophalen, met de hoop op een kleine fooi. We namen dan ook de lege flessen – met statiegeld – mee terug. Het kwam nog wel eens voor dat klanten gewoon niet konden betalen. Dan kregen ze ook geen boodschappen meer en werd het boekjes halen stopgezet, totdat ze hun uitstaande rekening hadden betaald.

Eigenlijk gaat het bij online boodschappen doen niet anders. Je plaatst een bestelling, die wordt klaargemaakt en vervolgens bezorgd. Geen boekjes meer, maar gewoon het invullen van een lijstje via internet. Niets nieuws onder de zon, zeg ik dan. De geschiedenis herhaalt zich, steeds opnieuw, maar dat aangepast aan de veranderingen van de tijd. Toen ik kind was, bestonden er ook geen supermarkten, hoogstens zelfbedieningswinkels, waarvan die van mijn vader de eerste van De Spar was. In de avonduren haalde hij alle noodzakelijke diploma’s – naast het verplichte middenstandsdiploma – om ook sigaretten en tabak, sterke dranken, verse vleeswaren en later ook groenten en fruit te mogen verkopen. Tegenwoordig is dat bijna niet meer voor te stellen: een supermarkt zonder al die producten.

Ik deel overigens de verwachting van Koelemeijer dat ook voor supermarktaankopen het online bestellen en vervolgens thuis afleveren van het boodschappenlijstje opnieuw een vlucht zal nemen. Mijn vader is dood, dus ik kan hem niet meer vragen welk percentage aan omzet per week de ‘boekjes’ in de jaren vijftig en zestig uitmaakten. Dat moet beslist veel zijn geweest, ik schat al snel meer dan 10 procent. Plus natuurlijk een enorme schuldenlast, want voor een aantal klanten was dit gewoon kopen op krediet. Ik herinner me goed dat wij, als kinderen, na de sluiting van de winkel op donderdag 18 uur, soms urenlang moesten meewerken om de boodschappen gereed te maken. Soms stond de hele winkel – vooral in de aanloop naar de feestdagen – de volgende ochtend vol met dozen en tassen en was mijn vader uren kwijt om alles rond te brengen op zijn bakfiets. Ach, die goede oude tijd! Maar met een glimlach durf ik ook te zeggen, dat online boodschappen doen gewoon een moderne vorm van ‘boekjes horen’ is.

En misschien vraagt u zich af, wat er met ‘de eerste supermarkt’ in Nederland aan de Nijmeegse Molenstraat is gebeurd? Ik trof op internet een aardig artikeltje uit De Gelderlander. Daaruit blijkt dat ‘Delicatessen Van Woerkom’, zoals de zaak in 1946 heette, in 1969 aan ene ‘mijnheer Hermans’ is verkocht. Eind vorige eeuw werd de winkel overgedaan aan Super de Boer. Nu is het een Coop, ook al zo’n supermarktketen als De Spar die nog altijd bestaat – de Coop dateert van 1891 en De Spar van 1932 – en de tand des tijds heeft doorstaan. Gelukkig maar, zeg ik als voormalig Sparretje, zoals mijn bijnaam op school luidde. Niet alles van vroeger is verdwenen!

Reageer op dit artikel