Zorgen over de ruimte die datacenters innemen op het elektriciteitsnet bestaan, naast gevoelens van optimisme over de economische kansen, al langer. Hoewel de datacenters onze economie een zetje kunnen geven, leiden deze vanwege het volle stroomnet ook tot zorgen. Zoals eerder dit jaar in Lelystad, nadat de gemeenteraad verkeerd geïnformeerd zou zijn over het daadwerkelijke energieverbruik van het nieuwe datacenter van Equinix.

Sinds 2022 mogen alleen nog nieuwe grote datacenters worden gebouwd in de Wieringermeer in Noord-Holland en de Eemshaven in Groningen. Tot voor kort wisten we niet zeker hoeveel elektriciteit de grote datacenters in Nederland verbruiken, maar nieuwe gegevens van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) bieden nu meer inzicht. Overigens niet in alle megadatacenters: zo houdt Google het verbruik vooralsnog geheim.

‘Enorm energieslurpend’

Het datacenter van Microsoft verbruikte afgelopen jaar zo’n 1,17 terawattuur (TWh). Het totale verbruik in heel Nederland is ruim 112 TWh, aldus voorlopige cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Alle datacenters samen verbruiken naar schatting zo’n 4,6 procent. Dat aandeel gaat de komende tien jaar groeien naar zo'n 17 procent.

‘Als je naar het energieverbruik per vierkante meter kijkt, dan is dat bij datacenters natuurlijk gigantisch’, vertelt Ronald Huisman, hoogleraar duurzame-energiefinanciering aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. ‘Het datacenter in Middenmeer verbruikt 1 procent, en dat is maar één gebouw. Dat zijn dus enorm energieslurpende gebouwen. Het is eigenlijk een bijzonder type vastgoed.’

Huishoudens verbruiken ongeveer een vijfde van het totale Nederlandse elektriciteitsverbruik, vertelt Huisman. Ruim een derde gaat naar de dienstensector, waar kantoren, scholen en ziekenhuizen onder vallen. De rest wordt gebruikt door onder meer industrie, landbouw en vervoer.

Piek op stroomnet

Het moment waarop stroom wordt verbruikt, verschilt per vastgoedtype. Datacenters verbruiken, net als ziekenhuizen, vrijwel constant stroom. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld kantoren, waarin mensen vooral in de ochtend en middag stroom verbruiken, en woningen, waarbij het grootste verbruik in de avonduren en weekenden plaatsvindt. ‘Vanuit het vastgoedtype bekeken, krijg je best een ander verbruiksprofiel, waardoor het niet een-op-een te vergelijken is.’

Het stroomverbruik van 4,6 procent door datacenters, in totaal 5,1 TWh, staat volgens het CBS gelijk aan het verbruik van bijna 2 miljoen huishoudens. Toch zijn datacenters niet zomaar te vervangen door andere vastgoedtypen, zoals af en toe wordt gesuggereerd. Het net zit niet helemaal vol, maar alleen op bepaalde momenten, legt Huisman uit. ‘Dat roept de vraag op wie er zorgen voor piekproblemen op het net.’

Dit zijn niet de datacenters, schat Huisman, ‘want die verbruiken constant ongeveer dezelfde hoeveelheid stroom’. Mensen uit huishoudens komen daarentegen juist vaak rond 18.00 uur thuis en gebruiken vanaf dan elektriciteit. En juist dat leidt tot een piek. ‘Ik kan me vanuit het woningentekort goed voorstellen dat men voor meer huizen wil gaan, maar als je het vanuit het netcongestieperspectief bekijkt, dan kan het best zijn dat juist huishoudens problematischer zijn dan datacenters.’

Een belangrijke nuance, vindt Huisman, wat overigens niet wegneemt dat datacenters enorm veel stroom verbruiken. ‘Je moet er vanuit die twee kanten naar kijken: het moment van verbruik en het totale verbruik. Het verbruik per vierkante kilometer ligt bij datacenters natuurlijk wel heel erg hoog.’

Opwaartse druk

Wat Huisman verder opvalt, is dat er voor bijvoorbeeld kantoren veel groene normen zijn bepaald, zoals een minimaal energielabel. ‘Voor ziekenhuizen heb ik niet dit soort prognoses gevonden. Maar ook daar komt natuurlijk meer opwaartse druk, bijvoorbeeld door de digitalisering van de zorg. Ik denk dat daar groei in zit.’

Ook huishoudens gaan meer energie verbruiken in de komende jaren, voorspelt de hoogleraar, onder meer door een toename in elektrische auto’s. Een flinke verandering in het percentage van gebruik door huishoudens verwacht hij overigens niet. ‘Je krijgt ook meer datacenters en kantoren bijvoorbeeld, dus het zou best kunnen dat het aandeel van een vijfde constant blijft.’

We leggen veel zonnepanelen op de daken, maar de zon is er overdag en huishoudens verbruiken in de avond”

Om meer grip te krijgen op de netcongestie, raadt Huisman gemeenten aan om vaker rekening te houden met het moment van verbruik. ‘Het gaat om de match tussen de productie en consumptie. Je moet goed nadenken hoe je het net inricht. We leggen veel zonnepanelen op de daken. Maar de zon is er overdag en huishoudens verbruiken in de avond. Dat is een mismatch.’

Dat werpt een vraag op voor de vastgoedsector. ‘Kantoren verbruiken overdag, dus daar komen zonnepanelen goed van pas. En heb je voor huizen niet batterijen nodig, zodat je de stroom die overdag wordt opgewekt met zonnepanelen ‘s avonds kunt gebruiken?’ De opgave voor vastgoedeigenaren en -ontwikkelaars is volgens Huisman het vinden van een match tussen het gebruik van stroom en de productie in de buurt. ‘Daar los je een stukje van de netcongestie mee op.’