blog

Column Winkels: Retailagenda doet consument tekort

Geen categorie

De Retailagenda is vooral gericht op ondernemers. Dat wil zeggen, de acties zijn er op gericht om het leven van ondernemers weer wat aangenamer te maken. De ambities zijn flink. De concurrentiepositie moet worden verbeterd door overbodige winkels te onttrekken en strenger regie te voeren op de nieuwbouw. Winkelhuren moeten omlaag. Er komen scholingsprogramma’s voor het personeel. Financiering wordt toegankelijker. Lasten worden verlicht. De regeldruk moet omlaag. Er komt een programma om nieuwe manieren van elektronisch betalen te ontwikkelen.

Column Winkels: Retailagenda doet consument tekort

De urgentie van deze agenda komt voort uit de crisis in de economisch belangrijke retailsector. Omzetten staan onder druk door de teruggelopen bestedingen van consumenten de afgelopen jaren. Fysieke winkels blijven marktaandeel verliezen aan internetwinkels. De crisis in de retail heeft inmiddels zijn weerslag op de uitstraling van winkelgebieden. Op slechtere locaties en in perifere regio’s is sprake van oplopende leegstand en hogere mutatiegraden. Het risico dat hiermee de ‘aantrekkelijkheid, vitaliteit en leefbaarheid van steden en dorpen’ onder druk komt te staan, is de tweede urgente aanleiding voor de actieplannen.

Een aantal van de acties heeft een ‘no regrets’-karakter. Dat wil zeggen dat je daar geen spijt van hebt, ook op het moment dat het de problematiek niet helpt oplossen. Andere acties hebben wat duidelijker een keerzijde, al was het maar dat ze geld kosten. Ook zijn op voorhand mogelijke effecten van maatregelen niet altijd duidelijk. Het onttrekken van winkels en restrictievere nieuwbouw verbetert de concurrentiepositie van bestaande winkels. In combinatie met de andere tegemoetkomingen voor zittende ondernemers zal dit innovatie en vernieuwing van het winkelbestand afremmen. Het is de vraag of de baten tegen de kosten opwegen.

Bovendien is het de vraag of het probleem wel wordt opgelost. Hiervoor dienen de oorzaken geanalyseerd te zijn. In de Retailagenda staat het idee centraal dat consumentenwensen veranderen en dat ondernemers daar onvoldoende op (kunnen) inspelen. Is het probleem dan dat ondernemers niet slagvaardig genoeg zijn? Of zijn er marktimperfecties waardoor ondernemers niet goed kunnen reageren op de veranderende markt? Of is het met name een (tijdelijk) crisiseffect? Maken de maatregelen in de Retailagenda de markt dan slagvaardiger of verzachten ze (eenmalig) de gevolgen van de crisis? Zoals gezegd kunnen de maatregelen in de agenda er toe leiden dat vernieuwing in de markt wordt afgeremd, wat de slagvaardigheid juist verkleint.

Het doel om de crisis in de markt te bestrijden is wat anders dan wanneer je de markt beter gaat wapenen tegen structurele veranderingen. En de keuze van het beoogde doel is belangrijk wanneer je naar oplossingsrichtingen gaat kijken. Hierbij helpt een beter begrip van de oorzaak van de problematiek. Ik zou bijvoorbeeld willen onderzoeken hoe het bestedingsgedrag van consumenten de afgelopen jaren is veranderd. Klanten geven hun euro maar één keer uit. Is dit bestedingsgedrag tijdelijk veranderd door de crisis of ligt het aan de structureel veranderende bevolkingssamenstelling?

De toenemende groep ouderen verschilt qua inkomen, vermogen en wensen duidelijk van de vorige groep ouderen. Hetzelfde soort verschuivingen geldt ook voor de jongere leeftijdsgroepen. Wat betekent dat voor de detailhandel? In hoeverre zijn er mede hierdoor verschuivingen in bestedingspatronen? Welke trends zien we verder? En is het – gegeven dit soort trends – dan niet zo dat we met deze Retailagenda de consument uiteindelijk tekort gaan doen?

Auteur: Matthieu Zuidema

Matthieu Zuidema is Programmaleider Vastgoed en Bedrijven, Economisch Instituut voor de Bouw (EIB)

Reacties naar mzuidema@eib.nl

Deze column is verschenen in Vastgoedmarkt van mei 2015. 

Reageer op dit artikel