blog

Gemeenteraadsverkiezingen gaan zelden over vastgoedzaken

Geen categorie

Als u dit leest zijn de gemeenteraadsverkiezingen achter de rug. Met een teleurstellende opkomst op basis van de polls vooraf. De helft of zelfs minder. Wat is dan de basis en morele legitimiteit van gemeenteraden en colleges voor de vaak ingrijpende beslissingen die ze (moeten) nemen?

Die geringe opkomst is dus zuur voor de democratie en kwaliteit van dat lokale bestuur. Dat geldt na deze verkiezingen nog meer dan voorheen, omdat de gemeenten door decentralisatie met nieuwe taken worden opgezadeld. Tegelijkertijd worden de gemeenten steeds meer geconfronteerd met grote financiële tegenvallers, die tot nog meer bezuinigingen zullen leiden.

Deze financiële tegenvallers zijn allereerst vastgoed- en infrastructuurgerelateerd. Door sterk teruggevallen grondinkomsten door minder nieuwbouw van woningen en commercieel vastgoed, evenals afschrijvingen op de grondposities zijn veel gemeenten al eerder in de problemen gekomen. Daar komen nog de teleurstellende inkomsten uit de WOZ bij, omdat de WOZ-waarden in de meeste gemeenten naar beneden moesten worden bijgesteld.

Toch is het opvallend dat de vaak kostbare vastgoedzaken nauwelijks een rol speelden in de campagnes. Het meest spraakmakende verzet tegen de vastgoedambities van een zittende coalitie was te horen in De Haag, waar de oppositie zich tegen de bouw keerde van een cultuurgebouw van 180 miljoen op het Spui. Maar in verreweg de meeste gemeenten ging het bij deze verkiezingen niet om soms twijfelachtige prestigieuze vastgoed- en infraprojecten, maar om trivialere zaken als criminaliteit, drugsgebruik en veiligheid. Nee, de gemeenten gaan over rollators, uitkeringen, het ophalen van vuilnis, het onderhoud aan plantsoenen, het verstrekken van rijbewijzen en paspoorten en het afgeven van vergunningen. Dat zijn zaken die dicht bij de inwoners staan, maar die weinig controverses veroorzaken. Als het gaat om de wat grotere ambities van het lokaal bestuur – stadsvernieuwing, leegstand van kantoren en winkels, nieuwbouwplannen – dan laat de kiezer het doorgaans over aan het college en slecht geïnformeerde raadsleden, weliswaar met het nodige gegrom en protest – maar zonder dat dat in het stemlokaal wordt beslecht. Zelfs de explosie aan nieuwe lokale partijen bij deze verkiezingen zal dat niet veranderen.

Het laatste grote vastgoedproject dat onderhevig was aan een referendum was volgens mij het al dan niet doorgaan van de Megamall in Tilburg en ook aan dit referendum nam maar een klein gedeelte van de bevolking deel. De tijden dat de aanleg van een metrolijn in Amsterdam tot een ware stadsopstand leidde, zijn echt verleden tijd. Dat geldt zelfs voor de aanleg van de Noord-Zuidlijn in de hoofdstad. Dat gebrek aan belangstelling van de gemiddelde kiezer voor de vastgoed- en infraprojecten relativeert ook de noodzaak om ze aan het grote publiek voor te leggen. Ik zie gemeenteraden en colleges worstelen over vastgoedprojecten, al dan niet nieuwe winkelcentra en de aanleg van infrastructurele opgaven, waaraan vaak langdurige en kostbare beroepsprocedures worden gekoppeld. Vandaar dat in Nederland een beetje megavastgoed- of infraproject al snel tien jaar of meer duurt.

Het is juist die lange looptijd die het vrijwel onmogelijk maakt dat de kiezer er ook maar iets over te vertellen heeft. De enige echte constante factor in dat proces zijn de ambtenaren, want veel raadsleden, burgemeesters, wethouders en colleges houden het niet zo lang vol. Dat zou een pleidooi kunnen zijn om de beslissingen over dit soort megaprojecten niet meer tot inzet te maken van het huidige democratische spel, maar bij onafhankelijke experts te leggen. Dat zou veel kosten en tijd besparen. En ons democratisch ideaal van een burger die bij alles wordt betrokken en invloed en inspraak kan uitoefenen? Daarover moeten we omwille van de daadkracht heen stappen, want wie durft nog vol te houden dat lokale verkiezingen met een opkomst van minder dan 50 procent wel democratisch zijn?

Ruud de Wit, adviseur Vastgoedmarkt

reacties naar ruuddewit@hetnet.nl

Reageer op dit artikel