blog

Tijd voor bundeling van krachten

Geen categorie

Met veel genoegen heb ik één dag Provada bezocht. Knap hoe dit evenement zich heeft ontwikkeld tot het meeting point van de vastgoedsector in Nederland. Talloze discussies over de ontwikkeling van de markt en veel nieuwe initiatieven. Iemand van buiten de sector, die geen kennis heeft van de vastgoedmarkten, zou tot de conclusie komen dat het buitengewoon goed gaat gezien alle vrolijke mensen en aantrekkelijke versnaperingen. Samen met een aantal andere oudgedienden heb ik mij wel een beetje verbaasd. Hoe past dit allemaal bij de vooruitzichten voor de diverse markten?

De woningmarkt zal qua aantallen woningen op langere termijn nog kunnen blijven groeien vanwege demografische ontwikkelingen, maar op kortere termijn zal de koopkrachtige vraag (koop en huur) zeker niet toenemen nu in 2012 en 2013 de bezuinigingen van de overheid duidelijk zullen doorwerken op het besteedbaar inkomen. Minder banen bij het Rijk, verschuivingen naar gemeenten zonder extra budgetten, meer kosten voor kinderopvang en hogere eigen bijdragen voor het zorgpakket. Daarnaast nog autonoom de stijging van energieprijzen en voedingsmiddelen en ten slotte de strengere eisen voor de hypotheekverlening (inkomenseisen en minder aflossingsvrije leningen).

In de markt voor commercieel vastgoed is ontegenzeggelijk sprake van een structurele teruggang van de vraag naar nieuwe kantoren, winkels en maatschappelijk vastgoed. Zowel in de woningmarkt als in het commercieel vastgoed is er wel een enorme opleving in herontwikkeling, renovatie en duurzaamheid. Energiebesparing is hier de belangrijkste aanjager.

Voor allen die een leidinggevende positie hebben in de sector, is goede informatie over de marktontwikkelingen van wezenlijke betekenis en op dit gebied is nog veel te winnen. Elke branchevereniging doet zijn eigen ding, maar van een gestructureerde integrale aanpak is nog geen sprake. Onlangs zag ik het uitstekende Trendrapport 2011 van het WSW met projecties tot 2015 gebaseerd op gegevens van 386 corporaties. Ook las ik het rapport The state of the Nation’s Housing 2011 van het Joint Center for Housing Studies van Harvard. Dit rapport geeft een totaalbeeld van de woningmarkt in de Verenigde Staten en alle belangrijke brancheorganisaties leveren daaraan gegevens. Uit 44 pagina’s met veel grafi eken krijgt men een opvallend goed beeld van alle aspecten van de woningmarkt. Zo’n integrale studie ken ik niet in Nederland. Ik roep de leden van de nu 75-jarige ROZ op om dit rapport eens goed te bestuderen en om te zien of zoiets ook in Nederland mogelijk is. Als ik de beelden van Provada nog eens oproep, kom ik tot de conclusie dat de fi nanciering van dit onderzoek nauwelijks een probleem kan zijn voor de sector.

Met zo’n inventarisatie en alle goede studies over een herziening van de woningmarkt (huurbeleid, hypotheekrenteaftrek et cetera) in de hand kan de politiek dan worden benaderd ruim voor de komende verkiezingen. Samenwerking met alle relevante researchinstituten is natuurlijk geboden. Ook op het gebied van het commercieel vastgoed spelen dezelfde wensen. Eén specifiek punt wil ik hier aanstippen en dat is de majeure operatie van de Rijksgebouwendienst (RGD) om tot 2016 in feite 500.000 m2 kantoorruimte te ontruimen in Den Haag. Een operatie van ongekende omvang en importantie. Eerder heb ik de RGD al opgeroepen om van de herontwikkeling van het ‘oude’ ministerie van VROM een studieproject te maken, inclusief een financiële analyse vanaf de stichtingsdatum, en daarmee naar buiten te treden. Nu breid ik mijn verzoek uit: maak van deze héle operatie in Den Haag een voorbeeldproject, inclusief financiële onderbouwing en alle verdere consequenties. Een uitgelezen activiteit voor één of meer promovendi. In plaats van een studie achteraf over de effecten van deze operatie op de kantorenmarkt in Den Haag, nu reeds beginnen. Het Rijk kan nu zelf tonen hoe het met het nieuwe werken en leegstand omgaat.

Deze column is eerder gepubliceerd in Vastgoedmarkt juni / juli 2011

Reageer op dit artikel