blog

Een jaar om niet te vergeten

Geen categorie

Tijdens de Expo Real in München, in de eerste week van oktober 2008, was het al zichtbaar: de commercieel vastgoedsector staat op de rand van een bijzonder tijdperk. Werd de omwenteling in de financiële wereld, die nu in alle breedte als een crisis van ongekende dimensie vorm heeft gekregen, al een jaar eerder enigszins zichtbaar, tijdens de laatste editie van de Expo werd het duidelijk dat ook het commercieel vastgoed niet zou worden gespaard.

Hoe diep de crisis al is geworteld, bleek in de derde week van november in het anders zou bruisende Cannes. De internationale retailvastgoedbeurs Mapic trok 2.000 betalende bezoekers minder en vooral de grote retailvastgoedondernemingen uit West-Europa stelden zich behoudend op. Recepties werden minder goed bezocht, in Café Roma kon dit keer gewoon een drankje worden besteld en de restaurants hadden alleen op de donderdag te kampen met meer vraag dan aanbod.

In de marges van deze beurs werd er nog wel een aantal transacties gedaan, maar werd ook de nieuwe werkelijkheid getoetst tussen beleggers en ontwikkelaars aan de ene kant en de grote retailers aan de andere kant. Of zoals een CEO van een groot genoteerd retailfonds realistisch opmerkte: ‘Als een retailer bij me komt met de mededeling: we willen nu met onmiddellijke ingang een huurkorting van 30 procent, dan zeg ik: vergeet het maar. Maar als zo’n retailer zich bij ons meldt met de vraag: kunnen we eens praten over hoe we onze altijd zo goede relatie opnieuw gestalte kunnen geven tegen het licht van de nieuwe financieel-economische werkelijkheid, dan zouden wij er stom aan doen daar niet op in te gaan.’

Sinds de Mapic is het financieel-economisch klimaat er niet beter op geworden. Zelfs het Nederlandse kabinet predikt nu het gevaar van een recessie voor het komende jaar en mogelijk zelfs daarna en het ziet ernaar uit dat 2009 begint met grotere werkloosheid, het bevriezen van salarissen en bonussen en zeker met forse afwaarderingen op vastgoed. Het is nog maar de vraag of het gebrek aan transacties, die het zo moeilijk maakt om een goede waardebepaling voor commercieel vastgoed aan te geven, snel zal worden opgelost. Sterker nog, realisten gaan ervan uit, dat de eerste helft van 2009 als verloren moet worden beschouwd. Menig (vastgoed)onderneming krijgt te maken met pompen of verzuipen.

In dat licht bezien was het voorspelbaar dat Mipim Horizons, een speciale vastgoedbeurs voor emerging countries, die in de eerste week van december voor de eerste keer plaatsvond, onder een slecht gesternte begon. Dat klopte ook. Cannes is, zodra december in zicht komt, een weinig inspirerende plaats en het Palais des Festivals bood een trieste aanblik. De echte emerging countries lieten zich niet zien – die opteren toch voor de Mipim in maart – en wat er wel was, bestond uit aanbieders van vooral residentiële projecten, voor zeker een kwart gesitueerd in Marokko.

De standhouders waren uit op het aantrekken van nieuwe eigenaren voor hun residentieel vastgoed en er was in het geheel geen sprake van business to business. De traditionele vastgoedondernemingen, die ook belangen hebben in de emerging countries, lieten het afweten, ondanks aanbiedingen van de Mipim-organisatie om zowel het verblijf als de standruimte voor haar rekening te nemen. Mipim Horizons is een mislukt project bij het begin en zal geen herhaling krijgen, al klampt de organisatie zich vast aan het gegeven dat ook de eerste Mipim enige decennia geleden heel klein begon.

De tegenvallende bezoekersaantallen van de Mapic en Mipim Horizons zijn trouwens een aardige graadmeter voor de Mipim 2009. Een aantal grote ondernemingen – ook Nederlandse − die voorheen grote stands hadden en soms honderden medewerkers naar Cannes lieten invliegen, heeft aangegeven flink te gaan bezuinigen. Dat kan geen kwaad, want de Mipim was zichzelf te buiten gegroeid en had al veel langer weinig meer te maken met de realiteit van de vastgoedbusiness.

Het jaar 2009 wordt een moeilijk jaar, waarin ook de vastgoedsector – natio naal en internationaal – op zijn kernwaarden zal worden teruggeworpen. Terug naar het stenen tijdperk, zoals FGH-directievoorzitter Peter Keur al een klein jaar geleden voorspelde. Dat betekent bezuinigingen, personeelsreducties en nieuwe waarden. Dat is een slechte zaak, ondanks alle persoonlijke gevolgen die dit soort ontwikkelingen met zich meebrengen. Maar de nieuwe werkelijkheid, die zich langzaam, maar vanzelfsprekend weer zal vormen, zal nieuwe kansen bieden. Dit is een louterend proces, zeker voor de talrijke jongeren in de sector, die tot nu toe alleen maar een opgaande markt hebben meegemaakt.

Het team, dat Vastgoedmarkt maakt, wenst desondanks iedereen in de sector een goed jaareinde en een strijdbaar begin van 2009. Voor journalisten maakt het niet uit of de markt goed of slecht is, want nieuws blijft nieuws. Maar iedereen bij Vastgoedmarkt realiseert zich dat een opgaande markt het nu eenmaal gemakkelijker maakt vooruit te komen. Vastgoedmarkt zal ook in 2009 staan als een rots in de branding; als een eigenzinnige informatiebron voor de sector en geheel in het teken van de transparantie.

Deze column is eerder gepubliceerd in Vastgoedmarkt december 2008.

Reageer op dit artikel