blog

Dramatische tijden

Geen categorie

Het kan altijd erger. In december 2008 schreef ik op deze plek dat 2009 een moeilijk jaar zou worden, waarin de vastgoedsector – nationaal en internationaal – op zijn kernwaarden zal worden teruggeworpen.

Twee maanden eerder – tijdens de Expo Real – waren de signalen al zodanig dat de pessimisten langzaam maar zeker in de meerderheid kwamen. 2009 heeft – in ieder geval tot nu toe – weinig reden gegeven om van dat pessimisme af te stappen. Sterker nog, de omvang van de financiële crisis en de economische recessie die nu globaal in alle hevigheid toeslaat, rechtvaardigt de kwalificatie van dramatische tijden. Dit jaar – en waarschijnlijk ook 2010 – wordt een jaar van stil blijven zitten, mogelijk inkrimpen, en vooral hopen om zonder al te grote kleerscheuren overeind te kunnen blijven.

Maar de realiteit gebiedt me om te zeggen, dat de kleerscheuren bij een groot aantal vastgoed ondernemingen diepe wonden verhullen, sommige met dodelijke afloop. Deze metafoor is niet overdreven. Personeelsreducties zijn aan de orde van de dag en een aantal ondernemingen zal het loodje leggen. Het faillissement van de Van Hoogevest Groep zal niet het enige faillissement blijven. Om niet voor nog meer onrust te zorgen, weerhoud ik me om hier namen te noemen van marktpartijen die de zomer waarschijnlijk niet zullen halen.

Ontwikkelaars bedelen bij vastgoedfinanciers om geld om hun projecten voort te kunnen zetten en de dapperen onder de beleggers die nog met een transactie bij een financier durven aan te kloppen, worden geconfronteerd met een opslag van 150 basispunten en soms nog een risicopremie van anderhalf procent er bovenop. Daarop is geen return meer mogelijk.

De realiteit is dus, dat de komende maanden een aantal projectontwikkelaars, vastgoedfondsaanbieders en -beleggers zal omvallen, omdat financiers en banken niet langer kunnen volharden in hun huidige policy om de in problemen geraakte bedrijven een helpende hand te bieden. Dat is namelijk tot nu toe wel het geval geweest. Anders waren er al heel wat meer faillissementen gevallen. Maar de grens lijkt te zijn bereikt. De grote schoonmaak gaat nu komen, ook voor vastgoedadviseurs, consultants, vastgoedbeheerders en de eindgebruikers van het vastgoed. Met andere woorden, de cashstromen hebben tot nu toe nog kunnen verhullen hoe slecht het er allemaal bijstaat. Als die cashstromen ook onder zware druk komen te staan, is het tij niet langer te keren.

Wat dat betreft is de internationale vastgoedbeurs Mipim in Cannes de komende maand een graadmeter. Realisten verwachten een opkomst van minus 50 procent vergeleken met vorig jaar, maar ik heb al pessimisten gehoord die spreken van 75 procent minder bezoekers en standhouders. Zeker is dat het aantal Nederlandse deelnemers aanzienlijk minder zal zijn en dat de tijden van borrels, zeilwedstrijden, helikoptervluchten, golfmatches, jeu de boules-evenementen en kaviaarbrunches voorbij zijn. Voorgoed? Dat zal de tijd uitwijzen, maar voorlopig wel. Zelfs voor de bekende en soms beruchte afsluitende borrel in Cafe Roma, voor de volhouders van de Mipim dankbaar georganiseerd door de Haagse makelaars, heb ik nog geen uitnodiging ontvangen. Ik ga er maar van uit dat die ook is geschrapt.

Ook Vastgoedmarkt – de absolute marktleider in Nederland, waar het gaat om vastgoednieuws en -achtergrond – ontkomt niet aan de negatieve sentimenten in de markt en in de economie. Dat geldt voor meer media, gezien de berichten over bezuinigingen en personeelsreducties bij onder meer het Financieele Dagblad, BNR en de Volkskrant. De verkoopafdeling van Vastgoedmarkt ontving afgelopen maand een mail van een gevestigde onderneming die een aantal eerder afgesproken advertenties voor dit jaar annuleerde met het dilemma: keus van het doorzetten van een aantal advertenties of een collega de wacht moeten aanzeggen. We hoorden ook het verhaal dat een vastgoedonderneming van naam en faam het de medewerkers met een leaseauto heeft verboden voortaan nog langs de snelweg te tanken.

Het is een bekende reactie. Als het in de markt slecht gaat en het voortbestaan van een onderneming staat op het spel, moet er worden bezuinigd. Dat is bij ons niet anders. Hoewel er ook ondernemingen zijn die het precies andersom doen en juist nu adverteren en hun marketing nog nadrukkelijker inzetten. Als Vastgoedmarkt horen we dat natuurlijk graag. Cor van Zadelhoff is mede groot geworden door anticyclisch in onder andere Vastgoedmarkt te adverteren, heb ik altijd gehoord.

Maar het team van Vastgoedmarkt begrijpt als geen ander de moeilijke toekomst en de negatieve sentimenten die overheersen. Onze keus daarin is even simpel als vastbesloten: Vastgoedmarkt gaat door met het aanbieden van kwaliteit, dus van hoogstaande informatie, en blijft zich beijveren voor meer transparantie. Dan maar met wat minder vet op het bot. Dat betekent concreet: ook wij zullen naar de kosten kijken en waar mogelijk schrappen, zonder ook maar één tegemoetkoming te doen aan de kwaliteit die de markt van ons is gewenst. Misschien minder papier, maar juist investeren in internet en de nieuwsbrief om de sector optimaal te kunnen blijven bedienen als de markt weer gaat aantrekken. Immers, voor een topmedium als Vastgoedmarkt maakt het niet uit of het met de sector goed of slecht gaat. Want los van de marktsentimenten blijft de vraag naar betrouwbare, kritische en onafhankelijke informatie groot. Dus adverteren in Vastgoedmarkt heeft wel degelijk zin.

En dat de markt weer zal aantrekken, is ook een waarheid als de spreekwoordelijke koe. Dit jaar? Waarschijnlijk niet. Volgend jaar? Laten we het hopen. Maar in ieder geval ergens daarna. Vastgoedmarkt zal er klaar voor zijn.

Deze column is eerder gepubliceerd in Vastgoedmarkt februari 2009.

Reageer op dit artikel