Digitalisering en innovatie als concrete oplossing voor de stikstofcrisis

De oplossingen voor de huidige stikstofcrisis hebben we zelf in de hand en ik breek hierbij graag een lans voor innovatie en digitalisering, blogt Paul Oligschläger.

De recente stikstofuitspraak laat de gemoederen weer eens hoog oplopen. De Raad van State heeft onlangs de bouwvrijstelling geschrapt waardoor er voor bouwprojecten individuele stikstofberekeningen gemaakt moeten worden, en dat heeft wel niet wel niet wel wel wel (streep door wat niet van toepassing is) een gigantische impact op de woningbouwopgave die we in Nederland hebben.

Paradox

Het is een interessante paradox, want de stikstofuitspraak voorziet in een bescherming van Natura-2000 gebieden ten koste van projecten die bijdragen aan CO2-reductie, of in het geval van de vastgoedsector, bijna energieneutrale woningbouw. We weten allemaal wel dat we een enorme woningbouwopgave hebben en nog zonder de uitspraak van de Raad van State wordt een terugloop voorzien van de woningproductie naar 45.000 tot 50.000 woningen per jaar. De overheid zet in op het dubbele. Het belang is dus helder.

Het belang van stikstofreductie daarentegen wordt nauwelijks meegenomen in de discussie. Te hoge stikstofdepositie zorgt voor achteruitgang van natuurkwaliteit en het teveel aan stikstof in de bodem is ‘een belangrijke oorzaak voor de achteruitgang van zeldzame soorten in ecosystemen’. Oftewel: een sterke vermindering van de biodiversiteit. De bouw en gebouwde omgeving maken een relatief klein deel uit van de totale stikstofdepositie, maar met de hoge ESG-ambities waar wij als sector mee schermen, zou biodiversiteit een veel hogere prioriteit moeten krijgen. Dat geldt niet alleen voor ontwikkelaars en voor bouwers, ook voor beleggers.

Leiderschap

Veel professionals zagen al langer aankomen dat de bouwvrijstelling niet houdbaar was en stikstofdepositie een probleem zou blijven. Bij daadkrachtig leiderschap en sterke bedrijfsvoering is er dus al voor gekozen om ondanks de vrijstelling bij vergunningsaanvragen toch een AERIUS-berekening toe te voegen bij projecten die de afgelopen anderhalf jaar liepen (sinds 1 juli 2021). Hiermee is dan aangetoond dat de stikstofgrens van 0,00 mol per ha per jaar niet wordt overtreden. Voor kleinere projecten (vaak <100 woningen) en/of projecten verder weg van Natura-2000 gebied waarschijnlijk geen enkel probleem. In dat geval is de impact vrij klein, hoewel de berekening alsnog moet worden toegevoegd. Is dat niet gebeurd, of gaat het om grotere projecten, zitten we nog steeds met een probleem.

Oplossing voor stikstofcrisis

Wat is nu de oplossing? Die is in ieder geval niet om met z’n allen te wijzen naar de overheid, het bagatelliseren van het stikstofprobleem überhaupt, of de schuld geven aan grotere bronnen van stikstofdepositie (hallo boeren). De oplossingen hebben we zelf in de hand en ik breek hierbij graag een lans voor innovatie en digitalisering.

Al jaren hebben we in de sector de mond vol van digitalisering, proptech, innovatie en alle daaraan gerelateerde termen. Dit is precies een crisis waarbij innovatieve oplossingen een mooie rol kunnen spelen. In de bouwfase gaat dit bijvoorbeeld over geïndustrialiseerde woningbouw in fabrieken, elektrificatie op de bouwplaats en slimmere logistiek, waardoor een deel van de stikstofdepositie van de bouw op locatie een kleiner aandeel krijgt en vervangen wordt door stikstofdepositie van alleen montage en vervoer. In de gebruiksfase kan dit gaan over het volledig integreren van slimme emissieloze mobiliteitsoplossingen die al jaren in kleinschalige pilots worden toegepast, zoals deelmobiliteit, slim parkeerbeleid en het terugdringen van autoverkeer.

We hebben de afgelopen tien jaar kunnen nadenken over goede toepassingen van digitalisering en innovatie. Dit is ons moment om ze in de praktijk te brengen en drie problemen tegelijk aan te pakken: op weg naar een CO2-neutrale toekomst, het behoud van biodiversiteit, en het aanpakken van het woningtekort. Op plekken dichtbij Natura 2000-gebieden, maar juist óók daarbuiten. Genoeg reden om aan de slag te gaan en door te pakken.

Paul Oligschläger is Senior Manager bij KPMG Real Estate Advisory en schrijft deze blog op persoonlijke titel.