blog

Mipim 2009

Geen categorie

Veel bezoekers aan de internationale vastgoedbeurs Mipim 2009 in Cannes zullen zich deze editie blijvend herinneren: 11.000 minder bezoekers, een veel minder hectische boulevard, taxichauffeurs die klagen over gebrek aan klandizie, een Palais des Festivals dat niet meer dagenlang uitpuilde van de bezoekers, prominente partijen uit binnen- en buitenland die een low profile zochten (bijvoorbeeld Rabo Vastgoedgroep, maar ook ontwikkelaars en beleggers uit Rusland en het Midden-Oosten).

En de bezoekers die er wél waren, toonden minder bravoure over ‘alweer een werelddeal’ en leken meer dan voorgaande jaren gericht op zakelijke gesprekken. Kortom, de vastgoedcrisis liet zijn sporen op deze twintigste editie van de Mipim nadrukkelijk na.

De Nederlandse vastgoedwereld lijkt knock-out tegen de boksring te liggen. De dramatische terugloop van verkochte woningen, de afnemende transacties in het commercieel vastgoed, de afwaarderingen van vastgoedbeleggingen en de vrijwel gesloten deuren van banken en financiers zorgen ervoor dat de dynamiek in de markt is verdwenen. De consequenties zijn groot, niet in de laatste plaats voor de werkgelegenheid. Eens te meer blijkt het domino-effect bij het stilvallen van de vastgoedsector: de terugval in projectontwikkeling en bouw zorgt niet alleen voor banenverlies bij projectontwikkelaars en bouwbedrijven, maar ook bij woninginrichters, verhuisbedrijven, architectenbureaus, notarissen, vastgoedadviseurs, makelaars, etcetera.

Verder loopt ook de ruimtelijke ontwikkeling in Nederland achterstand op. Het regent uitstel van woningbouw- en kantoorprojecten. Ook integrale gebiedsontwikkelingen staan op een laag pitje, omdat er onzekerheid heerst over de vraag naar nieuw te creëren woningen, winkels, leisurefuncties en kantoren, de financiering moeizaam loopt en mede daardoor de kans op verschraling van de kwaliteit groter wordt.

Zijn er dan geen lichtpuntjes? Toch wel.
– De zojuist gepubliceerde IPD-cijfers over de rendementen op Nederlands vastgoed in 2008 zijn met 3,3 procent duidelijk lager dan de 11,3 procent in 2007, maar zijn de beste in heel Europa tot nog toe.
– Het ministerie van Economische Zaken wist in 2008 182 buitenlandse bedrijven te verleiden tot vestiging of uitbreiding van activiteiten in Nederland. Daarmee was een investering gemoeid van 667 miljoen euro en worden op termijn 3.300 nieuwe arbeidsplaatsen gecreëerd.
– Aan sommige bedrijfssectoren gaat de recessie grotendeels voorbij, denk aan de gezondheidszorg, medische bedrijvigheid en de energiesector. Daar zitten nog volop bedrijven met groeiplannen, die door het economische klimaat weliswaar met voorzichtigheid worden uitgevoerd, maar de groei is er wel.

– Het open karakter van de Nederlandse economie heeft ertoe geleid dat veel Nederlandse bedrijven in tal van landen actief zijn en duizenden buitenlandse bedrijven een vestiging in Nederland hebben. De herziening van de ‘footprint’ (waar welke kantoren, fabrieken en distributiecentra) leidt op Europees niveau tot werkgelegenheids- en ruimteverlies, maar binnen Europa zullen sommige vestigingen groeien en andere worden gesloten. Goede samenwerking met het zittende internationale bedrijfsleven om in concernverband de Nederlandse vestiging goed te positioneren kan niet alleen leiden tot behoud, maar ook tot uitbreiding van activiteiten. De Nederlandse overheden doen dat niet slecht, maar kan zeker nog pro-actiever en professioneler.
– Aan allerlei vastgoedtafels wordt creatief nagedacht over plannen om de markt weer op gang te krijgen: erfpachtconstructies, verhoging Nationale Hypotheek Garantie, verlaging of uitstel van betaling van overdrachtsbelasting, rijksoverheidgesteunde financieringen, (procedure)versnelling van perspectiefvolle projecten, verbreding armslag woningcorporaties, omzetten van koopwoningen naar huur (inclusief oplossing BTW-vraagstuk), startersleningen, etcetera.

Jammer is dat de hele bouw- en vastgoedsector met zijn vele koepelorganisaties niet met één strak plan weet te komen. ‘Den Haag’ wordt (terecht) besluiteloosheid verweten, maar aan de andere kant is het ook niet gemakkelijk om van de vele ideeën, suggesties en plannen van even zovele belangenbehartigers een helder, consistent en gedurfd toekomstplan te maken.

De 2009-editie van Mipim heeft laten zien dat veel vastgoedpartijen in binnen- en buitenland weer met beide benen op de grond zijn beland. Het feestje van almaar stijgende rendementen, almaar stijgende grondprijzen (waarop tal van gebiedsontwikkelingsexploitaties zijn gebaseerd), almaar meer spenderende inwoners en bedrijven is over. Toch is de situatie niet hopeloos. De sector zal vakmanschap, ondernemerschap en betrouwbaarheid als partner moeten tonen. Ik ben daar niet somber over.

Deze column is eerder gepubliceerd in Vastgoedmarkt maart 2009.

Reageer op dit artikel