blog

Er zijn ook nog mooie projecten

Geen categorie

Er is de afgelopen weken heel wat negatief nieuws over de vastgoedsector heen gestort. Het is verleidelijk daar in dit commentaar weer een aantal opmerkingen over te maken, maar ik wil deze keer proberen het allemaal van de zonnige kant te bekijken. Ik schrijf nadrukkelijk het woord proberen, want ook mooie, nieuwe initiatieven krijgen niet zonder meer een probleemloos vervolg.

Ik doel op de twee projecten Markthal Rotterdam en Post Rotterdam, van respectievelijk Provast en Delta Projectontwikkeling/SNS Property Finance. Beide projecten hebben gemeen dat ze een binnenstedelijk karakter hebben, retailgedreven zijn en – als ze er komen – een bijdrage zullen leveren aan het verbeteren van de leefkwaliteit van de stad Rotterdam. Als ik kijk naar de ontwerpen en toelichtingen van beide projecten (die elders in dit nummer uitgebreid worden beschreven) kan ik niet anders concluderen dan dat ze een sieraad kunnen worden voor de stad. Ze tonen aan dat er voor ondernemende projectontwikkelaars met visie en ambitie nog altijd een prachtige opgave ligt.

Betekent dit dat deze projecten er ook zullen komen? Ik weet het niet. Post Rotterdam is ambitieus, maar vraagt heel wat van de branchering. Veel zal afhangen van de kwaliteit van de beoogde exploitant van het in het project opgenomen design hotel en de vraag of internationale retailers van naam bereid zullen zijn naar de Maasstad te komen. Als dat tegenvalt, moet worden gevreesd dat Post Rotterdam eenzelfde lot te wachten staat als een Magna Plaza in Amsterdam: een soortgelijk project, dat nooit het rendement zal opleveren dat bij de aanvang werd beoogd.

Het is ook nog maar de vraag of er voor zo’n project van 150 miljoen euro een belegger kan worden gevonden, want daar valt of staat alles mee. Gezien de nog altijd trage beleggingsmarkt zit dat er op dit moment niet in. Het feit dat Redevco zich dit jaar uit het project terugtrok, is een aanwijzing dat het vinden van een belegger die een volume van meer dan 150 miljoen euro aan kan, nog niet zo gemakkelijk zal zijn. In feite zit het tweede project in hartje Rotterdam, de Markthal, met hetzelfde probleem.

Vesteda als beoogde belegger voor 102 huurwoningen heeft laten weten er geen brood meer in te zien en wil de koopovereenkomst ontbinden. Eerder deed Unibail-Rodamco dat al met de exploitatie van de marktvloer, hoewel het winkelcentrumfonds zich blijft committeren aan de overname van de rest van het commercieel vastgoed in het project. Provast zegt wel, dat het zelf als belegger de markthal in portefeuille wil nemen, maar praat niet over de noodzakelijke afzet van nog eens 124 koopwoningen of een sluitende financiering. Gezien de huidige ontwikkelingen op de koopwoningmarkt is dat beslist geen gelopen traject.

Ik vind het positief dat de ontwikkelaars Delta en Provast hun nek uitsteken om iets bijzonders te realiseren, maar hoop tegelijk dat deze projecten in deze moeilijke markt geen voortijdige dood sterven en de ontwikkelaars en financiers in de problemen brengen. Want dat is wel gebeurd met een derde, prachtig project: de Campus in Maastricht. Er is de afgelopen maanden heel wat harde en terechte kritiek uitgestort over de wijze waarop wooncorporatie Servatius het project met de beroemde architect Calatrava is aangegaan.

Een investering die van ruim 100 miljoen euro in een korte termijn verdubbelde en de corporatie met een onrendabele top van ruim 100 miljoen euro opzadelde – en nu dus met een direct verlies op het inmiddels geschrapte project van 60 miljoen euro – moet onverantwoord worden genoemd. Blijft buiten kijf staan dat het erg jammer is dat dit project er niet komt. Maastricht zit te springen om goede en betaalbare studentenruimte en andere voorzieningen en het ontwerp van Calatrava is schitterend. Maar tegelijk blijkt het project niet meer van deze tijd, dus van 2009.

Achteraf is alles gemakkelijk te bekritiseren en de nu vertrokken directeur Leks Verzijlbergh is er nog steeds van overtuigd dat zowel de financiering als exploitatie van het door hem in gang gezette project haalbaar is. Blijf maar lekker dromen Leks, want dat is niet zo. Erken je fouten en misrekeningen en wees maar blij dat je er met excuses vanaf komt. Dat geldt zeker niet voor een aantal namen die prominent aanwezig zijn in het boek De Vastgoedfraude, met als gevolg dat twee andere, in potentie fraaie projecten – Symphony en Eurocenter – nu verliesgevend zijn en waarschijnlijk nooit meer het beoogde positieve rendement zullen behalen.

En zo grijpt alles ineen met prachtige ontwikkelingen die het mogelijk toch niet halen en andere die het hebben gehaald, maar niet renderen. Nu het CBS heeft aangegeven dat we formeel weer uit de recessie zijn, mogen we voorzichtig verwachten dat het allemaal goed komt. Ik hoop voor mezelf tenminste dat ik over een jaar of drie in Rotterdam kan winkelen in Post Rotterdam en vervolgens kan markten in Markthal Rotterdam. En dat mijn zoon en dochter alsnog op de Campus Maastricht terecht kunnen.

Deze column is eerder gepubliceerd in Vastgoedmarkt november 2009.

Reageer op dit artikel