nieuws

‘Nowadays is een kwaliteitsimplus voor het Damrak’

regios

Nowadays: recrafted for Amsterdam
Een van de belangrijkste vastgoedprojecten in Nederland vindt plaats in het winkelhart van Amsterdam. TOP Vastgoed ontwikkelt hier voor het Bouwinvest Dutch Institutional Retail Fund de panden aan het Damrak 70 en 80 en Nieuwendijk 196, met in totaal 27.500 m2 winkelruimte. De officiële opening van het geheel verhuurde retailcomplex met tophuurders als Zara, Starbucks, Primark, C&A en JB Sports, inclusief een ‘nieuwe’ Amsterdamse Beurspassage vindt plaats op 2 december 2016 door burgemeester Eberhard van der Laan.
Ruud de Wit schreef de afgelopen drie jaar een aantal artikelen in Vastgoedmarkt over belangrijke aspecten van de herontwikkeling Nowadays, zoals het project wordt genoemd. In de achtste aflevering van deze serie spreekt hij onder meer met de kunstenaars Arno Coenen, Iris Roskam en Hans van Bentem over ‘Amsterdam Oersoep’, het monumentale kunstontwerp, waarmee de oorspronkelijke Beurspassage wordt vormgegeven.

In de ‘nieuwe’ Beurspassage legt de van oorsprong Italiaanse familie Zuliani uit Zoetermeer de laatste hand aan de terrazzovloer, onderdeel van het totaalkunstwerk van de kunstenaars Arno Coenen, Iris Roskam en Hans van Bentem. De kunstenaars hebben hun ‘gesammtkunstwerk’, zoals Van Bentem het kunstproject noemt, de naam Amsterdam Oersoep gegeven. Het is een immense klus waarmee vader Luigi (86), zoon Luigi jr, kleinzoon Stefano en verdere familieleden al maanden bezig zijn en die onder meer het aanbrengen van ruim een miljoen mozaïeksteentjes omvat. Geen unieke klus, overigens, voor dit Nederlands-Italiaans familiebedrijf. Overal in Nederland zijn ze betrokken geweest bij nieuwe, renovatie- en kunstprojecten op het snijvlak van terrazzovloeren, mozaïek en bijzondere tegelstructuren.

Maikel van de Linde van de aangrenzende banketbakkerij Van de Linde aan de Nieuwendijk kijkt belangstellend naar het gezelschap dat zich op de hoogte laat brengen van de artistieke werkzaamheden in de Beurspassage. Voor de vermaarde Amsterdamse banketbakkerij is de terugkeer van de Beurspassage in de herontwikkeling van het project Nowadays de voorwaarde geweest voor medewerking. ‘We hebben ons vanaf het begin als buurtbewoners en plaatselijke ondernemers en retailers op het standpunt gesteld dat de Beurspassage gehandhaafd moest blijven. We waren bang dat de doorgang  zou worden geschrapt en hebben daarover een flinke strijd gevoerd.’

Ontwikkelaar TOP Vastgoed reikte uiteindelijk de artistieke oplossing aan. Patrick van Lammeren: ‘We vonden het voorstel voor de passage zoals dat door de architect Robert Stern was ingediend, niet onderscheidend. We hebben daarom een competitie georganiseerd onder vijf kunstenaars en kunstenaarscollectieven. Het ontwerp van Arno, Iris en Hans sprong er nadrukkelijk uit en we hebben dat vervolgens aan Bouwinvest als eindbelegger voorgelegd. Die bleek het helemaal te zien zitten.’

 

Megakunstwerk

Voor Van de Linde is de nu gekozen oplossing om de Beurspassage om te vormen tot een publiek toegankelijk  megakunstwerk uitstekend. ‘Wij krijgen een raam in de Beurspassage, waardoor passanten kunnen zien hoe wij als banketbakker werken en hoe wij onze producten bereiden. Nu de herontwikkeling vrijwel voltooid is, zijn we overtuigd van het succes van deze herontwikkeling van het oude C&A-pand.

De kunstenaars Arno Coenen en Iris Roskam werden dus samen met Hans van Bentem uitgekozen voor de artistieke invulling van de Beurspassage. Van Bentem, verantwoordelijk voor met name de kroonluchters en lampen, verklaart de gekozen samenwerking met de twee andere kunstenaars, onder meer bekend van de Markthal Rotterdam: ‘Wij kennen elkaar al zo’n vijftien jaar. Arno en Iris werken al enige tijd samen en ik heb met hen beiden ook afzonderlijk gewerkt. Dat we nu met z’n drieën creatief aan de slag konden gaan, is heel bijzonder. Kunstenaars werken toch over het algemeen het liefst individueel. Maar we hebben dan ook dezelfde roots en ideeën over kunst.’

 

Water als basiselement

Coenen kan eindeloos praten over de achtergrond van het kunstproject: ‘De locatie in het hart van de ‘oude’ stad Amsterdam wordt omringd door grachten en water. Iedereen weet dat er jaarlijks vele duizenden fietsen en andere voorwerpen de grachten in worden gedonderd. Fietsrekken, winkelwagentjes, scooters tot hele auto’s toe. Water is het basiselement van Holland en Amsterdam. Op deze locatie is het voor de stad begonnen en hier is het door de eeuwen heen allemaal gebeurd. Vandaar de combinatie oer en soep/water.’

Van Bentem: ’Ik ben weliswaar in Den Haag geboren, maar ik heb mijn verleden, net als Iris en Arno vooral in Rotterdam liggen. Ik woon nu vijf jaar in Amsterdam en vind het bijzonder dat we op deze locatie in de stad zo iets aparts en prachtigs mogen maken. Iets dat zich onderscheidt van het bestaande aanbod aan het Damrak.’

Roskam: ‘Bouwinvest als eindbelegger/eigenaar en ontwikkelaar TOP Vastgoed hadden heel goed kunnen kiezen voor een traditionele invulling van de passage, met strakke witte muren.’ Coenen: ‘Wij vinden het van moed, interesse voor kunst en ondernemerschap getuigen dat Bouwinvest met Oersoep Amsterdam iets teruggeeft aan de stad Amsterdam.’

Voor het inmiddels illustere kunstenaarsdrietal – hun reputatie is bij het grote publiek gevestigd door projecten als de Markthal Rotterdam (Coenen/Roskam) en door de sculptuurachtige kroonluchters en lampen van Van Bentem als de Nederlandse Leeuw in het ministerie van Defensie in Den Haag – is de Beurspassage hun meest indrukwekkende opdracht ooit. Roskam: ‘Als ik het vergelijk met De Markthal Rotterdam, dan is dit een heel andere opdracht, duizend keer meer imposant.’ Coenen: ‘Bij de Markthal was het vooral het ontwerpen en vormgeven op de computer, met een beperkt budget. De techniek moest er vervolgens voor zorgen dat de door ons gecreëerde afbeeldingen perfect op de panelen van de binnenkant van de marktvloer terecht kwamen. Dit is het echte handwerk.’

 

Publieke passage

Van Bentem benadrukt eveneens het handwerkaspect: ‘Kunst op basis van tophandwerk is lang uit geweest. Wij brengen dat handwerk met veel aandacht en liefde voor detail in een hedendaagse context.’ Roskam: ‘Er is daarbij bewust gekozen voor duurzaamheid. Het gaat hier om een publieke passage, waar elke dag vele duizenden mensen doorheen zullen gaan. Dit is een kunstwerk voor de komende eeuwen.’

Coenen wijst op de kleine blokjes marmer die worden gebruikt: ‘Zie je hoe dik ze zijn? We hadden kunnen kiezen voor dunne laagjes marmer, maar die raken snel beschadigd en slijten uiteindelijk. Deze vloer, het mozaïek aan het plafond en de grote glazen panelen aan de zijkant zijn gemaakt voor de eeuwigheid. Net zoals dat vroeger het geval was bij de bouw van kerken, tempels en kloosters.’

Het drietal is ervan overtuigd van  de toegevoegde waarde van hun kunstwerk. Roskam: ‘Gedurende de werkzaamheden zijn de beide uiteinden van de passage open. Honderden mensen nemen elke dag foto’s en vragen ons wat we aan het doen zijn. Ze kunnen zich niet voorstellen dat wat ze zien, helemaal nieuw is. Ze denken dat we aan het renoveren zijn. Dat dit kunstwerk al eeuwen oud is.’ Van Bentem: ‘Ik ga regelmatig kijken hoe het werk vordert. Je hoort de mensen nu al ‘wauw’ zeggen.’

 

Inspiratie

Coenen: ‘Onze inspiratie komt van de evolutie van de aarde, dus ook van Amsterdam. Je ziet afbeeldingen van een komeet die de aarde raakt en ervoor zorgt dat er overal water gaat stromen en de zeeën worden gevormd. We zien de passage als een soort zee-aquarium, waarbij de bezoekers door een glazen gang kunnen lopen terwijl het water met alles wat daarin is, langs en boven hen heen stroomt. Met vissen, planten en zelfs reuze ratten. We laten ook zien dat je met oude materialen die in het water terecht zijn gekomen, iets heel nieuws kunt maken, zoals Hans heeft gedaan met zijn kroonluchters en lampen aan de wanden met onderwerpen als een winkelwagen, een joint en een zak friet. Ons kunstwerk zit boordenvol symboliek.’

Van Bentem: ‘Toen wij de competitie hadden gewonnen, moest de opdrachtgever nog overtuigd worden. Daarvoor hebben we een magazine gemaakt, ‘Rush on Amsterdam’. Daarin hebben we hetgeen we voor ogen hadden, al heel gedetailleerd uitgewerkt, bijna alsof het al gerealiseerd was. Arno is een meester met de computer. Wat er nu wordt aangelegd en geplaatst, is voor het overgrote deel identiek aan wat we toen op papier hadden gezet. Het plafond, de tegels, de spiegels, de vloer en de hang- en wandlampen. Alleen in details zijn er nog veranderingen opgetreden. Als je creatief bezig bent, kun je eindeloos doorgaan met je ideeën vorm geven. Dat is hier gebeurd.’

 

Tolerantie Elixir

Het accent dat het water in het geheel heeft gekregen, komt letterlijk stromend tot uiting in een enorme bronzen watertap, waar passanten hun eigen flesje ‘oersoep’ kunnen tappen. Coenen: ‘Dat hebben we ontleend aan Lourdes, waar pelgrims flesjes in de vorm van de maagd Maria tappen om mee naar huis te nemen. Van dat water wordt gezegd dat het een wonderbaarlijke kracht geeft. We hebben een speciaal glazen flesje ontworpen – plastic vinden wij niet duurzaam – dat overal te koop is en dat flesje kunnen ze dan zelf vullen met grachtenwater uit de kraan. Ik noem dat het Tolerantie Elixir, Amsterdam is toch de stad van ongebreidelde tolerantie en de oersoep moet die tolerantie wereldwijd versterken. Iedere bezoeker van de stad kan zo een stukje Amsterdam mee naar huis nemen, zoals dat ook is gebeurd met de voormalige Muur van Berlijn.’

 

Enthousiast

Roskam: ‘Een half jaar geleden waren hier een aantal mannen van Bouwinvest, allemaal netjes in het pak. Ze waren heel erg onder de indruk van wat we hier aan het doen waren. Het heeft even geduurd voordat de definitieve beslissing viel om met ons in zee te gaan, maar daarna hebben ze zich niet meer met de inhoud en vormgeving bemoeid’

Coenen: ‘Ook de gemeente Amsterdam heeft op geen enkele manier geprobeerd invloed uit te oefenen op de inhoud van ons kunstwerk. Natuurlijk hebben we onze plannen bij de gemeentelijke diensten moeten presenteren. Het gaat hier immers om publiek terrein. Bouwinvest herontwikkelt het project, inclusief de passage, maar die blijft publiek gebied, eigenlijk een bijzondere straat. Alleen komen er aan de beide ingangen – aan de Nieuwendijk en aan het Damrak – paaltjes om te voorkomen dat er auto’s doorheen rijden. Maar de passage blijft 24 uur per dag open.’

 

Liquid Mokum

Tevreden is zeker Diederik Habbema, eigenaar van de Amsterdamse keten De Koffiesalon. Hij gaat in de passage een heel bijzondere activiteit ontplooien onder de naam Liquid Mokum. Habbema: ‘Ik ben met Bouwinvest en TOP Vastgoed in contact gekomen via Maikel van de Linde. Er was aan de kant van Van de Linde enige ruimte voor een commerciële activiteit, hoewel het wel om een lange strook van circa 15 meter gaat met een breedte van maximaal twee meter. Dat maakte het voor Bouwinvest moeilijk te verhuren meters. Liquid Mokum wordt een horecagelegenheid waar we ons richten op bouillon, koffie en verse sappen. De bouillonbar wordt iets bijzonders in Nederland. Het is al heel trendy in het buitenland, maar gaat zeker Nederland veroveren.’

Habbema heeft ook vergunning gekregen om over de hele lengte van zijn zaak Liquid Mokum stoeltjes en tafels te plaatsen. ‘Maar we gaan ervan uit dat de omzet vooral wordt behaald met de verkoop van take away-drankjes. Het wordt in de passage erg druk. Vergeet niet dat aan de overkant van Liquid Mokum de toegangsdeuren naar de Primark zijn.’

Bij Bouwinvest is men zeer tevreden over het eindresultaat van de Beurspassage: ‘Ook de hoofdarchitect, Robert Stern in de VS is enthousiast over de invulling. We hebben een stevige inspanning geleverd om de passage op deze oorspronkelijke en artistieke manier vorm te geven. Tezamen met de upgrading van het Damrak, inclusief de nog te realiseren fietsenstalling onder het Beursplein, en de herontwikkeling van ons bezit kunnen we stellen dat het Damrak een krachtige kwaliteitsimpuls ondergaat. Uiteindelijk zien we dat dit zich vertaalt in de waardering van ons bezit.’

 

Over de auteur

Ruud de Wit is voormalig hoofdredacteur van Vastgoedmarkt

Dit artikel verscheen in Vastgoedmarkt van november 2016

 

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels