Buitenland
JLL: gebrek aan liquiditeit raakt kantorenmarkt
Er is sprake van een groot gebrek aan liquiditeit in de financieringsmarkt. Als gevolg van dit gebrek en de onrust op de financiële markten zijn de aanvangsrendementen voor topkantoren in het derde kwartaal in een aantal Europese markten licht gedaald. Dit blijkt uit de European Office Clock van Jones Lang LaSalle (JLL) over het derde kwartaal van 2011. De kantorenmarkten toonden relatief stabiele huurniveaus. Maar door de onrust gaf de European Office Capital Value Index van JLL het afgelopen kwartaal de eerste negatieve beweging aan sinds het derde kwartaal van 2009.
In Nederland hebben de beperkte financieringsmogelijkheden geleid tot een snelle daling van de beleggingsdynamiek in de tweede jaarhelft. Het totale beleggingsvolume op de Nederlandse markt voor commercieel vastgoed kwam daardoor in de eerste drie kwartalen 18 procent lager uit dan in dezelfde periode van vorig jaar. Ondanks de aanhoudende onzekerheid op de financiële markt, nam de hoeveelheid verhuurd kantooroppervlak in Europa in het derde kwartaal van 2011 toe met een bruto-opname van 2,9 miljoen vierkante meter. Dit is 6 procent meer dan in het tweede kwartaal en 16 procent hoger dan in het derde kwartaal van 2010.
De JLL-cijfers tonen geen eenduidig beeld. Enerzijds stegen het afgelopen kwartaal de tophuren in Stockholm, Den Haag (beide +2,4 procent), Hamburg (+2,2 procent) en Milaan (+1,9 procent). Anderzijds waren er huurprijsdalingen in Brussel (-3,2 procent), Dublin (-3,0 procent), Madrid (-1,9 procent) en Edinburgh (-1,8 procent). In de eerste drie kwartalen daalde de opname in Londen met 40 procent, terwijl Berlijn, München en Stockholm juist een sterke stijging vertoonden. In de vier grote Nederlandse steden liggen de opnamecijfers over de eerste drie kwartalen 17 procent hoger. In Midden- en Oost-Europa is het opnameniveau zelfs 29 procent hoger.
Oplevering van nieuwbouw kantoorruimte blijft in heel Europa achter. Gedurende de eerste drie kwartalen van 2011 werd 2,3 miljoen vierkante meter opgeleverd, 45 procent onder het tienjarig gemiddelde. In veel Europese markten blijft het tekort aan kwalitatief goede kantoorruimte een probleem. In Europa vertonen directe beleggingen in commercieel vastgoed een stijgende lijn, met totale volumes die tot nu toe 21 procent hoger liggen dan over dezelfde periode in 2010. Duitsland (+79 procent), Scandinavië (+60 procent) en Frankrijk (+26 procent) deden het goed, net als Midden- en Oost-Europa, inclusief Rusland (+150 procent).











