nieuws

Amsterdam en Utrecht vormen ‘stadstaat’

Geen categorie

‘Nederland wordt een land van verschillende snelheden. De knooppunten Utrecht en Amsterdam gaan samen een metropool vormen die op wereldniveau concurrerend wordt. Maar provinciale steden en ook Den Haag worden zorgenkinderen in verschillende opzichten.’

Dit zei Pieter Tordoir, hoogleraar economische geografie aan de Universiteit van Amsterdam, op de Dag van de Projectontwikkeling van belangenvereniging Neprom. Tordoir baseert zich op eigen onderzoeksresultaten. ‘De zogeheten netwerkstedelingen, jonge welvarende hoogopgeleide kenniswerkers, willen wonen in een netwerk van steden die onderling zeer goed verbonden zijn. Vooral het openbaar vervoer gaat daarbij een steeds grotere rol spelen. De netwerkstedeling woont het liefst in een OV-knooppunt. Vandaar dat Utrecht steeds gewilder wordt door deze groep om in te wonen.

De kennisintensieve wereld trekt naar centra van grote steden die samen groeien tot een grote metropool; een soort stadstaat. Den Haag als regeringsstad dreigt daarbij een beetje buiten de boot te vallen. Vastgoed blijft daar relatief goedkoop omdat de stad een beetje grijs wordt. Het aantal ambtenaren dat er werkt vanwege de regering is krimpende en er zit relatief weinig kenniseconomie. Het is een stad aan het water met de rug naar de economie.’ Daar tegenover staat dat de Haagse bevolking met jaarlijks 5.000 personen groeit, de woningprijzen in 2015 met 8 procent stegen en de stad bij woning- en winkelbeleggers steevast in de top 3 staat.

Echte zorgenkindjes zijn volgens Tordoir bepaalde middelgrote steden. ‘Steden als Emmen, Enschede, Tilburg en Den Helder worden centra waar minder mensen wonen en de mensen die er zijn, hebben doorgaans minder te besteden. Informatiegerichte bedrijven trekken er weg en gaan naar de knooppunten. We moeten ons met zijn allen afvragen of dat een ontwikkeling is die we willen. Dat moet de politiek ook beseffen en ik kan me voorstellen dat deze ontwikkeling een rol gaat spelen bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer volgend jaar.’

 

Familie Doorsnee

Volgens Tordoir blijft de klassieke familie Doorsnee in de forensensteden georiënteerd op het eigen stadsgewest. Maar zij leven steeds meer in een andere wereld dan die jonge hoog opgeleide tweeverdieners. Een parallelle trend die Tordoir ontdekte is dat mensen zich toch ook weer klassiek gaan gedragen als ze kinderen krijgen. ‘Dan willen ze een huis met een tuin. Maar zodra de kinderen het huis uit zijn, wil 95 procent toch het liefst weer naar de stad.’

De bevolking en economie in de plattelandsgebieden staan weer vrij los van het stedelijke verhaal, vervolgt de hoogleraar. ‘De verschillende bevolkingsgroepen ontwikkelen zich zo steeds meer in verschillende snelheden en de onderlinge contacten tussen de groepen onderling worden beperkter. De inkomensverschillen worden alleen maar groter. Zo ontstaat een land van verschillende snelheden en tweedeling. Als daar geen beleid op gemaakt wordt, zal die tweedeling steeds groter worden.’

 

Vergrijzing en eenzaamheid

De Rijksbouwmeester, Floris Alkemade, leek op de Dag van de Projectontwikkeling al een voorzet te willen maken naar nieuw beleid. Hij waarschuwde voor te veel focus op duurzaamheid en te weinig op sociale aspecten. ‘Wat we niet willen is tweedeling. Niet in het land en niet in de steden. Er zijn veel ontwikkelingen die wat dat betreft aandacht vragen. De vergrijzing bijvoorbeeld. Deze neemt de komende jaren alleen maar toe en dat betekent dat er onder meer voorzieningen moeten komen die eenzaamheid tegengaan.’

De Rijksbouwmeester wil dat alle partijen – architecten, projectontwikkelaars en investeerders – gezamenlijk nadenken wat voor bijdragen ze kunnen leveren aan sociale cohesie in Nederland. ‘We staan internationaal bekend als een land met gelukkige mensen. Laten we er op alert zijn dat dit zo blijft of liever nog verbetert.’

Een andere ontwikkeling die Alkemade noemt is de instroom van statushouders. ‘We moeten ons realiseren dat de bevolking zou krimpen als we geen immigranten zouden hebben.’

Bart van Breukelen, voorzitter van Neprom die de Dag van de Projectontwikkeling organiseert, noemde in dit verband het belang van een stadsdeel als Amsterdam Zuid Oost: ‘Daar wonen mensen van veel verschillende culturen en er liggen enorm veel kansen. Weliswaar zijn woningen binnen de ring nog steeds veruit het meest gewild, maar als we bijvoorbeeld kijken hoe snel je met het openbaar vervoer van het centrum van de stad naar Zuid Oost kunt reizen, is er helemaal niks mis met wonen buiten de ring. Zuid Oost zou nog wel eens heel populair kunnen worden.’

 

Trek naar de stad

Peter Zwaneveld van het Centraal Plan Bureau presenteerde de studie Toekomstverkenning Welvaart en Leefomgeving. De inhoud daarvan komt op een aantal punten overheen met de studie van Tordoir en de vrees van Alkemade.

‘De grote steden blijven groeien in de toekomst. Niet alleen doordat de trek naar de stad doorzet, maar ook doordat de bevolking in de Randstad en andere steden relatief jong is en er in de steden dus sprake is van een hoger geboortecijfer. Als de economie goed gaat, groeit de bevolking in de Randstad anderhalf keer zo hard als de totale Nederlandse bevolking. In regio’s in Limburg, Zeeland en Groningen treedt echter bevolkingskrimp op. Maar als de groei van de economie tegenvalt gaan de onderzoekers ervan uit dat de trek naar de stad in de toekomst afzwakt. In dit scenario daalt de bevolking in acht van de twaalf provincies. De provincies Zeeland, Limburg en Drenthe krijgen zelfs te maken met een bevolkingskrimp van meer dan 10 procent tussen 2012 en 2050. Groei is in dit scenario in de meeste delen van het land geen vanzelfsprekendheid meer,’ concludeerde Zwaneveld.

Een andere trend is de huishoudensverdunning. ‘Omdat huishoudens kleiner worden, zal zowel in scenario grote groei als in scenario lage groei het aantal huishoudens in de meeste regio’s nog wel toenemen. In vrijwel alle regio’s is voldoende ruimte voor uitbreiding van het aantal woningen, maar de ruimte knelt in de regio Haarlem, Amsterdam, de Zaanstreek en toch ook Den Haag,’ aldus Zwaneveld.

 

Over de auteur

Harald Roelofs is freelance journalist 

Dit artikel is verschenen in Vastgoedmarkt van april 2016

 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels